Ngày 20.4, theo kế hoạch, tại kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI bàn về dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa. Những chính sách mới, đặc biệt về đất đai, thuế và hỗ trợ tài chính, đang mở ra một cơ hội lớn để “đổi vận” cho đầu tư văn hóa.
Hoàn thiện thể chế để tạo đột phá chiến lược, khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa. Ảnh: Hải Nguyễn
Từ những chính sách chưa có tiền lệ
Nút thắt đầu tiên là vấn đề quy hoạch. Lâu nay, nhiều địa phương muốn bổ sung các dự án về văn nhưng không thể triển khai do vướng quy hoạch, hoặc khi cần chờ đợi để bổ sung lại quá mất thời gian và thủ tục khiến cho các nhà đầu tư nản lòng.
Dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa đã đặt trọng tâm vào vấn đề này khi nêu rõ, dự án đầu tư công, dự án PPP, dự án đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư lĩnh vực văn hóa, thể thao cần triển khai ngay theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, Đảng ủy Chính phủ nhưng chưa có trong quy hoạch thì được phép triển khai thực hiện và được cập nhật vào Quy hoạch tổng thể của tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương và các quy hoạch khác khi điều chỉnh.
HĐND cấp tỉnh quyết định bổ sung các dự án đầu tư trung hạn trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và bổ sung kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt mà không phải chờ đến kỳ điều chỉnh tiếp theo. Trình tự, thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất đối với các dự án này được thực hiện theo thủ tục rút gọn do Chính phủ quy định.
Điểm nhấn của dự thảo Nghị quyết là cho phép thực hiện PPP (đối tác công tư) đối với công trình thể thao, sân vận động, nhà hát, rạp chiếu phim, trung tâm văn hóa - thể thao cấp tỉnh, cấp xã, bảo tàng, cũng như hoạt động tôn tạo, khai thác và phát huy giá trị di tích, di sản văn hóa; đồng thời thí điểm cho doanh nghiệp thuê quyền khai thác hoặc chuyển nhượng có thời hạn quyền khai thác đối với một số tài sản kết cấu hạ tầng văn hóa, thể thao.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội - nhận định: “Giá trị lớn nhất của nhóm chính sách này là tác động trực diện vào 3 điểm nghẽn lớn nhất của đầu tư văn hóa hiện nay là quy hoạch, đất đai và thủ tục. Trên thực tế, nhiều dự án văn hóa không thể hình thành hoặc chậm triển khai không phải vì thiếu nhu cầu xã hội, mà vì vướng quy hoạch, thiếu quỹ đất và thủ tục kéo dài”.
Không chỉ vướng quy hoạch, thực tế nhiều năm qua cho thấy, đất đai luôn là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”. Không ít dự án văn hóa dù có ý tưởng tốt, có nhà đầu tư quan tâm, nhưng vẫn phải dừng lại vì không có quỹ đất sạch hoặc chi phí thuê đất quá cao. Các bảo tàng tư nhân, không gian sáng tạo, rạp chiếu phim hay trung tâm biểu diễn nghệ thuật đều gặp chung một khó khăn: Thiếu mặt bằng ổn định, thiếu cơ chế tiếp cận đất đai phù hợp với đặc thù văn hóa.
Quan trọng hơn, chính sách này gửi đi một tín hiệu mạnh mẽ: Nhà nước không chỉ kêu gọi xã hội hóa, mà sẵn sàng đồng hành, chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư. Đây chính là “liều thuốc niềm tin” mà thị trường đầu tư văn hóa đang rất cần.
Tạo thêm nguồn lực cho phát triển văn hóa, dự thảo Nghị quyết đưa ra chính sách áp dụng hàng loạt ưu đãi thuế, phí trong hoạt động văn hóa. Điển hình là triển lãm, biểu diễn nghệ thuật, sản xuất và phát hành phim, thể dục thể thao… được hưởng thuế suất VAT 5%. Đây là mức ưu đãi đáng kể, giúp giảm giá thành dịch vụ, tăng khả năng tiếp cận của người dân, đồng thời cải thiện doanh thu cho doanh nghiệp.
Đặc biệt, chính sách miễn thuế 4 năm, giảm 50% trong 5 năm tiếp theo thậm chí kéo dài tới 9 năm ở địa bàn khó khăn sẽ giúp doanh nghiệp “dễ thở” hơn trong giai đoạn đầu. Đây là khoảng thời gian quan trọng để dự án đi vào ổn định, xây dựng thị trường và thương hiệu.
Không chỉ vậy, các doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng số, công nghệ cao trong lĩnh vực văn hóa, công nghiệp giải trí cũng được hưởng ưu đãi thuế, phí. Điều này cho thấy một tư duy mới: Phát triển văn hóa không thể tách rời công nghệ và kinh tế số.
Bước chuyển tư duy phát triển văn hóa
Nhìn tổng thể, dự thảo Nghị quyết lần này không chỉ là một gói chính sách hỗ trợ, mà là một bước chuyển quan trọng về tư duy phát triển.
Từ chỗ văn hóa bị xem là lĩnh vực “khó xã hội hóa”, nay đã được đặt vào trung tâm của chiến lược phát triển, với những cơ chế đủ mạnh để thu hút nguồn lực. Nếu được triển khai đồng bộ, các chính sách này sẽ tháo gỡ trực tiếp ba nút thắt lớn nhất của đầu tư văn hóa: Đất đai, tài chính và lợi nhuận. Khi đó, dòng vốn tư nhân sẽ không còn đứng ngoài, mà chủ động tìm đến lĩnh vực này.
Quan trọng hơn, văn hóa sẽ không còn là “khoản chi”, mà trở thành một “kênh đầu tư”, vừa tạo ra giá trị kinh tế, vừa nuôi dưỡng bản sắc và sức mạnh nội sinh của dân tộc.
TS Nguyễn Huy Phòng - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh - nhận định, việc xây dựng, hoàn thiện thể chế được xác định là khâu “then chốt của then chốt” nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, rào cản, tạo động lực, xung lực mới cho văn hóa phát triển. Để làm tốt công tác này, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, cần nhận thức sâu sắc về vai trò của thể chế, chính sách pháp luật về văn hóa, không chỉ là công cụ, phương tiện để quản lý mà còn đóng vai trò là nguồn lực gián tiếp thúc đẩy sự phát triển của văn hóa.
* Hiệu trưởng Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội - Tiến sĩ Bùi Như Lai: Cần tối ưu hóa các nguồn đầu tư, hỗ trợ
“Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam để thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng theo Nghị quyết số 80-NQ/TW là hết sức cần thiết. Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam chắc chắn sẽ tháo gỡ những điểm nghẽn trong đầu tư và phát triển các ngành công nghiệp văn hóa hiện nay. Làm thế nào để tối ưu hóa được các nguồn đầu tư, hỗ trợ chính sách cho doanh nghiệp khi họ đầu tư vào văn hóa - đó là điều cấp thiết cần sớm được thực hiện để phát triển văn hóa có bước ngoặt bứt phá”.
* Đạo diễn - NSƯT Phi Tiến Sơn: Cần gỡ bỏ những bất cập trong việc phát hành phim nhà nước
Những tác phẩm điện ảnh được sản xuất bằng kinh phí từ Nhà nước lại chưa có “cơ chế” sử dụng ngân sách trong việc phổ biến, quảng bá, phát hành phim, điều này dẫn đến việc, phim Nhà nước gặp khó khăn khi ra rạp, ảnh hưởng đến doanh thu. Sẽ phải sớm có cơ chế trong việc kết hợp giữa nhà nước và tư nhân trong việc sản xuất, phát hành, phổ biến phim khi công nghiệp điện ảnh đang có đà phát triển.
* Đạo diễn Bùi Tuấn Dũng: Cần hỗ trợ về thuế, có cơ chế chính sách
“Khi xác định văn hóa là ngành kinh tế mũi nhọn, chúng ta cũng cần có cơ chế thu hút đầu tư với những chế độ, chính sách ưu đãi nhất định để các tập đoàn, doanh nghiệp hứng thú và đổ tiền đầu tư cho văn hóa”.
* Đại diện tập đoàn Yeah1 (nhà sản xuất Anh trai vượt ngàn chông gai): Chúng tôi chờ đợi
Yeah1 và nhiều doanh nghiệp đã và đang đầu tư cho lĩnh vực văn hóa cũng đang rất chờ đợi những cơ chế chính sách mới, chờ đợi sự hỗ trợ từ Nhà nước về hành lang pháp lý trong đầu tư... để có “đòn bẩy” tạo sức bật cho việc đầu tư trong công nghiệp văn hóa trong thời gian tới. Bình An