Linh hoạt điều hành, loạt giải pháp bình ổn giá được kích hoạt
Suốt nhiều tuần qua, cuộc xung đột quân sự ở Trung Đông khiến thị trường xăng dầu toàn cầu biến động theo chiều hướng tăng nhanh và mạnh. Xăng dầu, nguồn cung xăng dầu, trở thành những từ khoá hot, khi Việt Nam đang nhập khẩu ròng các mặt hàng nhiên liệu này.
Xăng dầu là mặt hàng chiến lược, thuộc nhóm ngành nền tảng, có tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống. Khi nguồn cung gián đoạn, giá tăng cao, nền kinh tế dễ chịu áp lực lớn, thậm chí đối mặt nguy cơ “đình lạm” – lạm phát cao đi kèm tăng trưởng chậm.
Tuy nhiên, trong khoảng một tháng qua, nguồn cung xăng dầu trong nước cơ bản được bảo đảm, chuỗi cung ứng duy trì thông suốt. Đà tăng giá được kiểm soát, mặt bằng giá từ mức đỉnh đã giảm đáng kể về ngưỡng phù hợp hơn, qua đó góp phần giảm áp lực lên sản xuất, kinh doanh và chi phí sinh hoạt của người dân.
“Đó là nhờ sự linh hoạt trong điều hành giá xăng dầu, cùng những quyết sách ‘thần tốc’ của Nhà nước”, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế quốc dân) khẳng định.
Đáng chú ý, theo ông Nguyễn Thường Lạng, cơ quan quản lý đã có những điều chỉnh giá theo diễn biến thị trường, thậm chí rút ngắn chu kỳ điều hành khi cần thiết - điều hiếm thấy trước đây.
Hàng loạt giải pháp bình ổn giá xăng dầu được kích hoạt trong một tháng qua. Ảnh: Minh Hiền
Sau khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, Thủ tướng đã thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng nhằm theo dõi, dự báo tình hình và kịp thời tháo gỡ vướng mắc liên quan đến xăng dầu.
Đến ngày 6/3, Chính phủ cho phép liên Bộ Công Thương – Tài chính điều hành giá ngay khi giá cơ sở tăng trên 7%, không phải chờ đủ chu kỳ 7 ngày. Cơ chế này được áp dụng từ kỳ điều hành 7/3, góp phần bảo đảm nguồn cung và giúp giá trong nước bám sát diễn biến thế giới, hạn chế tình trạng “sốc dồn kỳ”.
Ngày 19/3, cơ chế tiếp tục được điều chỉnh theo Nghị quyết 55: khi giá cơ sở tăng từ 15% hoặc giảm trên 10%, liên Bộ được phép điều chỉnh ngay sau một ngày.
Song song, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu được kích hoạt với 9 lần chi trong gần một tháng, tổng mức sử dụng ước khoảng 5.300 tỷ đồng. Chính phủ cũng giảm thuế nhập khẩu ưu đãi một số mặt hàng xăng dầu xuống 0% từ 9/3 đến 30/4/2026 nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn cung trong bối cảnh thị trường quốc tế biến động.
Ngày 20/3, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 14-KL/TW về bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới. Trong đó, Bộ giao Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ khẩn trương lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan bám sát, dự báo tình hình, diễn biến cung cầu và giá cả xăng dầu thế giới để chủ động, xây dựng kịch bản ứng phó hiệu quả; xem xét sử dụng ngay các công cụ chính sách tài khóa như các loại thuế, phí, chi, ứng chi ngân sách, tiền tệ, chính sách quản lý giá, chính sách thương mại... kết hợp tăng cường các biện pháp thanh tra, kiểm tra, siết chặt quản lý chống buôn lậu, quản lý chặt chẽ các đầu mối, thương nhân; xử lý nghiêm tình trạng găm hàng trục lợi, gian lận thương mại.
Mới đây, Thủ tướng ban hành Quyết định 482 về áp dụng các mức thuế đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay trong trường hợp cần thiết vì lợi ích quốc gia.
Theo đó, từ 24h ngày 26/3 đến hết 15/4/2026, thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ ethanol), dầu diesel và nhiên liệu bay được giảm về 0 đồng/lít; các mặt hàng này không phải kê khai, nộp thuế giá trị gia tăng nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào.
Thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng cũng được điều chỉnh từ mức 8-10% về 0%. Bộ Tài chính cho biết, việc giảm thuế có thể làm giảm thu ngân sách khoảng 7.200 tỷ đồng mỗi tháng. Tuy nhiên, đây được xem là công cụ hỗ trợ bình ổn giá xăng dầu, qua đó giảm áp lực chi phí cho người dân và doanh nghiệp.
Chủ động các kịch bản ứng phó trong tình hình mới
Nhờ triển khai đồng thời loạt giải pháp, giá xăng dầu trong nước đã giảm mạnh từ đỉnh, từ đó ổn định tâm lý thị trường và kiểm soát lạm phát.
Cụ thể, ở kỳ điều hành đêm 26/3, giá xăng E5 RON92 hạ về 23.326 đồng/lít, giảm mạnh 6.788 đồng/lít (-22,5%) so với mức đỉnh ghi nhận ngày 24/3. Giá xăng RON95-III cũng giảm 9.508 đồng/lít (-28,1%), xuống còn 24.332 đồng/lít.
Dầu diesel 0.05S giảm 4.226 đồng/lít (-10,65%), xuống mức 35.440 đồng/lít. Dầu hỏa từ mức đỉnh 40.455 đồng/lít cũng lùi về ngưỡng 35.384 đồng/lít, tương đương giảm 12,5%.
Trong khi đó, xung đột tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz vẫn tiềm ẩn gián đoạn, khiến giá xăng dầu toàn cầu biến động khó lường. Điều này đặt ra yêu cầu cơ quan điều hành phải chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó trong mọi tình huống.
Ngày 27/3, Chính phủ ban hành Nghị quyết 69, cho phép tạm ứng 8.000 tỷ đồng từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025 cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu nhằm hỗ trợ ổn định thị trường trong nước. Đồng thời, Bộ Tài chính đề xuất kéo dài việc giảm thuế xăng dầu về 0 đến hết tháng 6/2026 để góp phần kiểm soát lạm phát và hỗ trợ sản xuất, kinh doanh.
Những động thái này cho thấy vai trò điều tiết của Nhà nước ngày càng rõ nét, không chỉ trong việc giữ ổn định thị trường xăng dầu mà còn ở khả năng chủ động thích ứng với biến động bên ngoài.
Từ các biện pháp ngắn hạn đến định hướng dài hạn về cung ứng, dự trữ nguyên, nhiên liệu đang được triển khai, qua đó góp phần duy trì dòng chảy năng lượng ổn định và giảm rủi ro trước các cú sốc từ bên ngoài.
"Có thể thấy, các quyết định điều hành đều bám sát thực tiễn, giải pháp phát huy hiệu quả rõ rệt khi giúp giá xăng dầu trong nước giảm nhanh", ông Lạng nhận định.
Theo chuyên gia Nguyễn Thường Lạng, việc kịp thời điều chỉnh nhiều sắc thuế cùng các quyết sách chưa từng có đã thể hiện sự chủ động, linh hoạt trong điều hành của Nhà nước, qua đó góp phần ổn định thị trường.
Đây cũng là minh chứng cho khả năng phản ứng chính sách nhanh và hiệu quả trước biến động bên ngoài, góp phần củng cố niềm tin của doanh nghiệp và người dân.