Trước sức ép hóa đơn điện tăng cao, ngày càng nhiều gia đình chọn lắp điện mặt trời tự sản, tự tiêu (phục vụ tiêu thụ tại chỗ, không bán điện vào hệ thống điện quốc gia) như một giải pháp tiết kiệm lâu dài.
Tuy nhiên, không ít người dân tại các tỉnh, thành vẫn phải “vật lộn” với loạt thủ tục từ thông báo lắp đặt đến đăng ký với cơ quan điện lực, Sở Công Thương, phòng cháy chữa cháy, giấy phép xây dựng… Mỗi bước đều tốn nhiều thời gian và đôi khi gây nhầm lẫn, khiến người dân than gặp không ít trở ngại.
Người dân e ngại thủ tục phức tạp
Theo Nghị định 58/2025, nếu lắp điện mặt trời mái nhà chỉ để tự dùng, không hòa lưới và không bán điện dư thừa cho EVN, người dân chỉ cần thông báo công suất và vị trí lắp đặt tới đơn vị điện lực địa phương.
Nếu có hòa lưới nhưng không bán điện dư, người dân vẫn cần thông báo với các cơ quan liên quan như Sở Công Thương, điện lực, xây dựng, phòng cháy chữa cháy (PCCC).
Hồ sơ thông báo bao gồm thông tin hộ gia đình, vị trí và mô tả công trình, công suất lắp đặt, bản vẽ thiết kế lắp đặt nguồn điện, bản sao giấy phép xây dựng, nghiệm thu PCCC, kết quả nghiệm thu công trình xây dựng, giấy phép hoặc đăng ký môi trường...
Hộ muốn bán điện dư, cần chuẩn bị thêm thông tin về công suất sử dụng, điểm đấu nối dự kiến, cấp điện áp và phương án đảm bảo an toàn hệ thống điện... Giấy chứng nhận đăng ký sẽ được cấp khi hồ sơ đầy đủ và điện lực xác nhận hệ thống không gây quá tải lưới điện. Hồ sơ có thể nộp trực tiếp, qua bưu điện hoặc dịch vụ công trực tuyến.
Hệ thống điện mặt trời mái nhà ở TPHCM (Ảnh: EVN).
Tuy nhiên, nhiều người dân vẫn bày tỏ băn khoăn trước các yêu cầu thủ tục, hồ sơ khi muốn triển khai lắp điện mặt trời mái nhà, đặc biệt sau thông tin đề xuất xử phạt vi phạm hành chính nếu không thông báo hoặc đăng ký.
Chị Lê Hiền (phường Bình Đông, TPHCM) cho biết gia đình chị đã từ bỏ ý định lắp đặt điện mặt trời mái nhà để tự dùng và có bán điện dư sau khi liên hệ cơ quan điện lực để hỏi về các thủ tục, đặc biệt là giấy phép xây dựng, nghiệm thu PCCC.
"Nhà tôi là nhà đất riêng, xây dựng gần 20 năm, nghĩ là sẽ dễ dàng nhưng khi tìm hiểu thì mới thấy vẫn phải làm đầy đủ hồ sơ có giấy phép xây dựng, nghiệm thu PCCC, nhiều thủ tục khiến tôi thấy nản", chị chia sẻ.
Anh K., một người dân ở Hải Phòng, cũng cho biết anh từng có ý định lắp đặt điện mặt trời mái nhà nhưng gặp nhiều khó khăn do cơ quan chức năng chưa phổ biến đầy đủ thông tin và chưa đồng bộ giữa các văn bản.
Theo anh, Nghị định 58/2025 đang được hiểu khác nhau, đa số người dân cho rằng hệ thống tự sản, tự tiêu và không bán điện dư thì không cần làm thủ tục đăng ký hay thông báo.
"Hybrid là hệ thống điện mặt trời kết hợp lưu trữ năng lượng (pin) và có thể đấu nối vào lưới điện quốc gia. Tuy nhiên, do khái niệm này chưa được cơ quan quản lý phổ biến rõ ràng, nhiều người lắp hệ thống hybrid lại nhầm tưởng rằng nó không đấu nối vào lưới nên không cần thông báo", anh chia sẻ.
Phải đơn giản hóa thủ tục để khuyến khích người dân
Từng dự định lắp hệ thống, nhưng thủ tục phức tạp và hiệu quả chưa rõ ràng nên anh K. tạm dừng. Trong đó, anh nêu việc yêu cầu giấy phép xây dựng và nghiệm thu PCCC khiến người dân càng gặp khó khăn mà không trực tiếp giải quyết vấn đề liên quan đến điện mặt trời.
Anh cho rằng cơ quan chức năng cần giải thích rõ các quy định, định nghĩa và hướng dẫn cụ thể từng loại hệ thống. "Chi phí lắp điện mặt trời mái nhà hiện đã hợp lý hơn trước, nhưng điều quan trọng là cần làm rõ thủ tục, quy định theo từng loại hình và phù hợp thực tiễn, để nhiều hộ dân có thể tham gia được", anh nhấn mạnh.
Theo một số doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà, các thủ tục đăng ký lắp đặt cho người dân thường do chính các đơn vị lắp đặt thực hiện. Tuy nhiên, cũng có những hộ dân tự mua thiết bị về lắp đặt mà không thông qua đơn vị chuyên nghiệp, dẫn đến khó khăn trong việc hoàn tất hồ sơ, nghiệm thu...
Một doanh nghiệp chuyên dịch vụ lắp đặt điện mặt trời mái nhà ở TPHCM cho biết vướng mắc chủ yếu của người dân khi lắp điện mặt trời mái nhà tự dùng là thủ tục và cơ chế giá. Họ phải thông báo hoặc đăng ký với nhiều cơ quan như điện lực, Sở Công Thương, PCCC, xây dựng, môi trường. Trong khi đó, cơ chế mua điện dư lại chưa hấp dẫn.
"Thêm vào đó, thủ tục thanh toán điện dư còn phức tạp và thiếu minh bạch. Chính vì vậy, nhiều hộ chỉ dám lắp hệ thống bám tải - tức thiết kế công suất vừa đủ để dùng ban ngày, tránh phát dư lên lưới. Điều này làm giảm đáng kể lợi ích kinh tế của điện mặt trời mái nhà", lãnh đạo doanh nghiệp này chia sẻ.
Vị này nêu cần đơn giản hóa thủ tục và công khai minh bạch, có thể chuyển sang hậu kiểm, giảm giấy phép chồng chéo để khuyến khích người dân lắp điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu.