Theo Nghị định 70/2025 về sửa đổi, bổ sung quy định về hóa đơn, chứng từ, từ ngày 1/6, các hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng mỗi năm thuộc một số ngành nghề (ăn uống, khách sạn, bán lẻ, vận tải hành khách, thẩm mỹ, vui chơi giải trí...) sẽ phải sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, kết nối dữ liệu với cơ quan thuế.
Hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền là loại hóa đơn được lập trực tiếp tại điểm bán hàng (quầy thu ngân), thông qua máy tính tiền có kết nối dữ liệu điện tử với cơ quan thuế. Việc áp dụng hóa đơn điện tử với hộ kinh doanh giúp cơ quan thuế nắm được doanh thu thực tế. Từ đó, doanh thu của các hộ, cá nhân kinh doanh sẽ được xác định lại, có thể bị điều chỉnh, thay vì mức thuế khoán áp dụng hiện hành.
Số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy đến cuối năm 2024, cả nước có 3,6 triệu hộ kinh doanh được quản lý thuế, đóng góp 25.953 tỷ đồng vào ngân sách Nhà nước. Trong số này, có gần 2 triệu hộ đang áp dụng phương pháp thuế khoán. Mức thuế bình quân hàng tháng của các hộ kinh doanh này trong quý I khoảng 700.000 đồng/tháng.
Việc bỏ thuế khoán được coi là chủ trương lớn, đảm bảo môi trường kinh doanh minh bạch, đồng thời khuyến khích được các hộ kinh doanh chuyển sang mô hình hoạt động doanh nghiệp.
Tuy nhiên, quy định này khiến nhiều hộ kinh doanh nhỏ lo lắng do chưa hiểu về cách thức thực hiện cụ thể cũng như việc thích nghi với các quy định mới.
"Máy tính còn không biết dùng thì làm sao xuất hóa đơn"
Theo khảo sát của phóng viên tại TPHCM, như quận 1, quận 5, quận 8, huyện Bình Chánh… không ít hộ tiểu thương cho biết, hiện đã được nhân viên ngành thuế hướng dẫn để kết nối xuất hóa đơn điện tử để bán hàng. Tuy nhiên, việc khởi tạo hóa đơn từ máy tính tiền dường như còn khiêm tốn.
Theo các hộ tiểu thương, nếu áp dụng hóa đơn điện tử, kết nối dữ liệu với cơ quan thuế phải đầu tư thêm một laptop, máy in hóa đơn, máy in mã vạch, máy quét mã vạch… tính sơ sơ cũng vài chục triệu đồng. Đơn cử, chủ một tiệm cơm tấm trên đường Bùi Minh Trực (quận 8) cho biết, bản thân đã từng nghe thông tin trên báo đài về Nghị định 70 về việc bắt buộc các cơ sở kinh doanh phải áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.
Chủ tiệm cơm này chia sẻ thêm, việc sử dụng thiết bị điện tử như máy tính là một trở ngại lớn. “Tôi lớn tuổi rồi, xưa giờ chỉ quen bán cơm, tính tiền bằng tay, giờ kêu xài máy tính, in hóa đơn thì thật sự không biết bắt đầu từ đâu”, người này nói.
Quán ăn cũng không có sẵn kết nối internet, nên muốn áp dụng hệ thống hóa đơn điện tử phải lắp đặt thêm mạng, rồi học cách sử dụng phần mềm, thiết bị. “Máy tính thì còn không biết bật tắt, giờ bắt dùng để xuất hóa đơn, kết nối với ngành thuế thì phải làm sao?”, vị chủ quán bày tỏ lo lắng.
Không chỉ băn khoăn về chi phí đầu tư ban đầu, cách thức sử dụng máy móc, nhiều hộ kinh doanh khác còn sợ không đủ khả năng vận hành hệ thống đúng quy định, dễ bị xử phạt nếu sai sót.
Từ ngày 1/6, các hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng mỗi năm thuộc một số
ngành nghề sẽ phải sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền,
kết nối dữ liệu với cơ quan thuế (Ảnh minh họa: Nguyễn Vy).
Bà H.A - chủ một cửa hàng bán quần áo trẻ em tại TP Mỹ Tho (Tiền Giang) chia sẻ, trước đây bà có đăng ký hộ kinh doanh, hằng năm chỉ cần nộp thuế khoán là xong. Tuy nhiên, thời gian gần đây, cán bộ thuế và quản lý thị trường thường xuyên đến vận động chuyển đổi sang dùng máy tính tiền, áp dụng hóa đơn điện tử vì bỏ cơ chế thuế khoán.
Thế nhưng, bà chủ năm nay đã 65 tuổi, lại không biết chữ, chỉ quen tính toán tiền nong bằng sổ tay, máy tính nhỏ, chứ chưa từng sử dụng máy tính hay phần mềm nào. "Tôi đâu có biết nhập liệu, hay thao tác gì trên máy tính đâu", bà ngậm ngùi chia sẻ.
Cửa hàng quần áo của bà chủ yếu bán cho khách quen, nhưng thời gian gần đây doanh thu càng giảm vì người tiêu dùng chuyển sang mua sắm online. Doanh thu giảm, giờ phải thuê thêm nhân viên biết việc xuất hóa đơn sẽ làm tăng thêm chi phí. Theo bà, việc bỏ thuế khoán để áp dụng công nghệ số là xu hướng phát triển, nhưng với những hộ kinh doanh nhỏ lẻ, lớn tuổi, thiếu kiến thức công nghệ như bà thì quả thực là một gánh nặng.
Bối rối vì không chứng minh được đầu vào
Chị Nguyễn Bích Ngọc, chủ cửa hàng bán lẻ thực phẩm ở thành phố Từ Sơn (tỉnh Bắc Ninh) lo nhất trước quy định mới do số lượng hàng tồn kho lớn mà cửa hàng nhập từ trước đến nay, đặc biệt là trước thời điểm có quy định mới, phần lớn đều không có hóa đơn đầu vào.
Theo chị Ngọc, đây là chuyện khá phổ biến ở các hộ kinh doanh nhỏ, vì nguồn hàng nhiều khi mua trực tiếp từ nhà vườn, các mối quen, không phải lúc nào cũng có giấy tờ đầy đủ.
Chị cho hay: "Nếu giờ xuất hóa đơn cho khách mà không chứng minh được nguồn gốc đầu vào thì có bị truy thu thuế hay bị xử phạt không? Nhưng nếu không xuất thì lại vi phạm quy định. Cửa hàng rất muốn tuân thủ, nhưng lại không rõ nên xử lý những tồn kho cũ thế nào cho đúng luật. Chúng tôi cần hướng dẫn cụ thể chứ không dám tự ý làm liều".
Chị Ngọc cho rằng cơ quan thuế nên có thời gian chuyển tiếp hợp lý và có văn bản hướng dẫn rõ ràng cho trường hợp tồn kho không hóa đơn trước thời điểm áp dụng quy định. "Nếu có thể, nên cho phép kê khai tồn kho một lần để hợp thức hóa, tránh thiệt hại cho các hộ kinh doanh làm ăn nghiêm túc nhưng còn thiếu sót giấy tờ từ trước", chủ hộ kinh doanh đề xuất.
Chị Trần Hương Thảo, chủ một quán phở nhỏ tại huyện Hương Sơn (Hà Tĩnh), cho biết việc áp dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền là điều hoàn toàn xa lạ với hộ kinh doanh của chị.
Quán chỉ có 3 người, tự nấu nướng và tính tiền cho khách, không có thu ngân hay kế toán. Chị lo ngại việc thao tác máy móc sẽ rườm rà, làm chậm tiến độ phục vụ, trong khi chị không rành công nghệ và sợ làm sai sẽ bị xử phạt.
Chị Thảo cũng băn khoăn về việc chứng minh nguồn hàng đầu vào. Phần lớn nguyên liệu như thịt, xương được lấy từ mối quen ở chợ, không có hóa đơn chứng từ. "Giờ yêu cầu phải kê khai đầu vào, đầu ra rõ ràng thì tôi cũng không biết lấy gì để chứng minh. Người bán bỏ sỉ cho tôi là mối quen, có ai viết hóa đơn đâu", chị nói.
Chị Thảo bày tỏ mong muốn cơ quan thuế có thêm thời gian hướng dẫn cụ thể và hỗ trợ người dân, đặc biệt ở những vùng xa trung tâm như nơi chị đang sinh sống. Theo chị, nếu có thể, cơ quan quản lý nên xem xét chính sách hỗ trợ máy móc hoặc phần mềm miễn phí trong giai đoạn đầu triển khai, giúp các hộ kinh doanh nhỏ có điều kiện tiếp cận dần với quy định mới.
Chị khẳng định không phản đối việc quản lý thuế minh bạch, nhưng mong cách thực hiện cần linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương.
Thuế mới siết chặt, nhiều hộ kinh doanh loay hoay vì... không biết xài máy tính (Ảnh minh họa: Hữu Khoa).
Nhiều hộ kinh doanh chủ động làm từ sớm
Trong bối cảnh hàng trăm nghìn hộ kinh doanh trên cả nước đang "chạy nước rút" để hoàn tất việc đăng ký sử dụng, triển khai hóa đơn điện tử từ máy tính tiền, nhiều người bán hàng đã chuẩn bị tương đối đầy đủ nhằm đáp ứng quy định mới.
Tại Hà Nội, một số hộ kinh doanh đã chủ động tiếp cận công nghệ và không gặp nhiều trở ngại khi thực hiện chuyển đổi sang hóa đơn điện tử từ máy tính tiền theo quy định mới. Anh T. Tùng - chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú trên phố Yết Kiêu, được cơ quan thuế phổ biến thông tin từ sớm, anh cho biết đã áp dụng phần mềm bán hàng và xuất hóa đơn điện tử từ cách đây hai năm.
Cơ sở của anh đã trang bị máy tính tiền tự động, giúp xuất hóa đơn ngay tại thời điểm giao dịch. Thay vì thuê kế toán riêng, anh lựa chọn sử dụng phần mềm kế toán dịch vụ, với nhiều thao tác được thực hiện dễ dàng trên điện thoại thông minh. Cách làm này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn giúp anh kiểm soát doanh thu, chi phí một cách linh hoạt và hiệu quả hơn.
Một tiểu thương khác trong chợ An Đông (quận 5, TPHCM) là một trong những hộ kinh doanh thực phẩm khô đã triển khai xuất hóa đơn điện tử từ đầu tháng nay. Ban đầu, việc làm quen với phần mềm, thiết bị in hóa đơn khiến chị không khỏi lúng túng.
“Trước đây tôi chỉ quen ghi chép sổ tay, tính tiền bằng miệng hoặc máy tính cầm tay. Bây giờ phải thao tác trên phần mềm, bấm in hóa đơn, kết nối mạng thì nhiều lúc cũng rối, có khi khách đợi lâu”, chị kể.
Tuy nhiên, sau vài tuần sử dụng và được nhân viên hỗ trợ kỹ thuật hướng dẫn, chị dần làm chủ thao tác và thấy rõ những tiện lợi mà công nghệ mang lại. "Giờ mỗi lần nhập nguyên liệu, bán ra bao nhiêu đều có phần mềm lưu lại, biết rõ chi phí, doanh thu mỗi ngày. Cũng nhờ đó mà tôi quản lý được nguồn hàng, tránh thất thoát, tính toán hiệu quả hơn trước", chị nói.