Bộ Y tế đề xuất đưa thuốc lá điện tử, nung nóng vào danh mục ngành nghề cấm

Giảm số ca cấp cứu liên quan đến các sản phẩm thuốc lá mới

Nghị quyết số 173/2024/QH15 ngày 30/11/2024 của Quốc hội về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV quy định: “Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người từ năm 2025...".

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, cho biết, kể từ khi bỏ phiếu thông qua lệnh cấm cách đây một năm, Việt Nam đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận về vai trò tiên phong trong việc cấm các sản phẩm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Đây là một quyết định có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trong việc bảo vệ sức khoẻ và tương lai của thế hệ trẻ. Bằng chứng hiện có cho thấy lệnh cấm bước đầu đã tạo ra các tác động tích cực một cách rõ rệt. 

Theo số liệu từ Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, số ca cấp cứu liên quan đến việc sử dụng các sản phẩm này - đặc biệt ở giới trẻ - đã giảm gần 70% trong 10 tháng sau khi lệnh cấm được ban hành so với cùng kỳ giai đoạn trước đó. 

Bên cạnh đó, nhờ lệnh cấm mạnh mẽ được Quốc hội ban hành, hoạt động quảng cáo cho các sản phẩm này bởi những người nổi tiếng, những người có sức ảnh hưởng dường như đã chấm dứt.

Theo bà, để đảm bảo lệnh cấm của Quốc hội tiếp tục được thực thi hiệu quả, WHO khuyến nghị Quốc hội đưa kinh doanh các sản phẩm thuốc lá mới vào danh mục ngành nghề cấm đầu tư kinh doanh trong Luật Đầu tư sửa đổi. 

Đồng thời không chấp nhận bất kỳ ngoại lệ nào, bao gồm việc cho phép sản xuất các sản phẩm thuốc lá mới để xuất khẩu. Lý do, điều này có thể làm suy yếu mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và các mục tiêu xã hội khác của lệnh cấm, tạo ra những thách thức đáng kể trong công tác thực thi pháp luật.

“Việc cho phép sản xuất để xuất khẩu tiềm ẩn nhiều rủi ro. Cụ thể, làm suy yếu cơ sở lý luận về bảo vệ sức khỏe và xã hội của lệnh cấm, đồng thời gây ra sự thiếu nhất quán trong hệ thống pháp luật, tạo cơ hội cho việc buôn lậu và rò rỉ nguồn hàng ra thị trường nội địa”, Đại diện WHO tại Việt Nam nhấn mạnh.

Vì sao Việt Nam cần cấm đầu tư, kinh doanh thuốc lá điện tử, nung nóng?

Trên thế giới hiện nay, có 42 quốc gia đã ban hành lệnh cấm với thuốc lá điện tử, 24 quốc gia đã cấm thuốc lá nung nóng. Trong khu vực ASEAN, đã có 5 quốc gia bao gồm Việt Nam, Singapore, Thái Lan, Lào và Campuchia đã cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Thực hành quốc tế tốt nhất hiện nay là các quốc gia ban hành lệnh cấm một cách nhất quán trong hệ thống pháp luật và không cho phép ngoại lệ đối với việc sản xuất để xuất khẩu.

Bộ Y tế cũng đề nghị đưa nội dung cấm đầu tư kinh doanh đối với “thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng" vào Điều 6 dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) để phù hợp với quy định tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội.

Đồng thời, Quyết định số 1665/QĐ-TTg ngày 5/8 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Nghị quyết số 173/2024/QH15 cũng giao Bộ Tài chính “rà soát và xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư" và "Đề xuất giải pháp bảo đảm thống nhất với quy định của pháp luật và tình hình chấp hành pháp luật của doanh nghiệp...".

Đại biểu Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) cho rằng, việc dự thảo Luật hiện nay chỉ đưa thuốc lá truyền thống vào danh mục kinh doanh có điều kiện, mà lại bỏ ngỏ, không quy định cấm tuyệt đối đầu tư kinh doanh đối với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng là một bước thụt lùi về chính sách, vượt ra ngoài khuôn khổ y tế thông thường. 

Ông lo ngại về nguy cơ ma túy tổng hợp và hệ lụy an ninh trật tự xã hội. Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trở thành công cụ ngụy trang hoàn hảo để thực hiện hành vi phạm tội, đưa chất cấm vào trường học, nơi công cộng, giới trẻ mà không thể kiểm soát. 

“Nếu chúng ta không cấm kinh doanh thiết bị này, chúng ta đang gián tiếp cung cấp "vỏ bọc" cho tội phạm ma túy nhắm vào giới trẻ Việt Nam. Chúng ta không thể nhân nhượng trước bất kỳ áp lực thương mại nào có thể gây tổn hại đến sức khỏe cộng đồng, đến duy trì nòi giống.

Chúng ta phải cấm vì bản chất của sản phẩm là độc hại, không phải vì chúng ta không quản được”, ông Hoàng Anh nhấn mạnh.

Bằng chứng khoa học đều cho thấy thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đều chứa nicotine gây nghiện cực mạnh. Chúng tạo ra các chất độc hại mới, gây tổn thương phổi nghiêm trọng, đẩy hệ thống y tế vào tình trạng quá tải.

Vì thế, ông kiến nghị Quốc hội bổ sung vào Điều 6 - Ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh của dự thảo Luật Đầu tư nội dung: “Cấm đầu tư kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới khác”. 

Chung quan điểm, đại biểu Trương Trọng Nghĩa (Đoàn TPHCM), cho rằng, phải cấm việc kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư chứ không phải bỏ ngỏ. 

Theo ông, ý kiến cho rằng chúng ta không kinh doanh nhưng có thể cho xuất khẩu là không phù hợp vì đây là sản phẩm có hại. 

“Ngoài ra, không phải vì chúng ta không quản được thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng nên cấm, mà vì vấn đề này thuộc về phạm trù có hại, nguy hiểm cho con em chúng ta, cho xã hội nên phải cấm”, đại biểu Nghĩa nhấn mạnh.