Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi, bổ sung Điều 9 của Nghị định số 123 quy định về hóa đơn, chứng từ đã được sửa đổi, bổ sung một số điều bởi Nghị định số 70/2025 của Chính phủ.
Theo dự thảo tờ trình, cơ quan soạn thảo cho biết, dự thảo bổ sung quy định lập hóa đơn tổng đối với khách hàng là cá nhân không kinh doanh cho phù hợp với đặc thù hoạt động của các ngành có tần suất giao dịch lớn.
Tại công văn số 17436, Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ xin chủ trương Nghị quyết với nội dung:
“Trường hợp cung cấp dịch vụ ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, dịch vụ chuyển tiền qua ví điện tử, dịch vụ ngừng và cấp điện trở lại của đơn vị phân phối điện và dịch vụ trông giữ xe có thu tiền tại các tòa nhà có hệ thống phần mềm kiểm soát, quản lý chi tiết từng giao dịch cho người mua là cá nhân không kinh doanh thì đơn vị được lập hóa đơn tổng cuối ngày hoặc cuối tháng, căn cứ dữ liệu chi tiết tại hệ thống quản lý của đơn vị.
Đối với kinh doanh vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt, kinh doanh vận tải hành khách bằng xe taxi có sử dụng phần mềm tính tiền theo quy định của Luật Đường bộ có đầy đủ các thông tin của chuyến đi gồm: tên đơn vị kinh doanh vận tải, biển kiểm soát phương tiện vận tải, hành trình (điểm đi điểm đến), cự ly chuyến đi (tính theo km), tổng số tiền hành khách phải trả thì cuối ngày đơn vị lập hóa đơn tổng căn cứ dữ liệu chi tiết tại hệ thống quản lý của đơn vị.
Đơn vị cung cấp dịch vụ chịu trách nhiệm về tính chính xác, đồng thời cung cấp bảng tổng hợp chi tiết khi cơ quan nhà nước có yêu cầu. Trường hợp khách hàng yêu cầu hóa đơn riêng lẻ, đơn vị phải lập và cung cấp theo từng giao dịch”.
Lý do, theo Bộ Tài chính, trước đây tại điểm 1 khoản 4 Điều 9 Nghị định số 123 quy định việc lập hóa đơn tổng đối với một số dịch vụ như chứng khoán, ngân hàng, bảo hiểm, dịch vụ chuyển tiền qua ví điện tử, dịch vụ ngừng và cấp điện trở lại của đơn vị phân phối điện đã được quy định.
Tuy nhiên, Nghị định số 70/2025 đã bỏ quy định lập hóa đơn tổng nên phát sinh một số vướng mắc trong thực tiễn.
Thứ nhất, số lượng hóa đơn điện tử phát sinh tăng đột biến, vượt xa năng lực thiết kế của hệ thống hóa đơn điện tử của cơ quan thuế. Số liệu thực tế cho thấy lượng hóa đơn phát sinh từ ngân hàng, máy tính tiền và các lĩnh vực có giao dịch nhỏ lẻ đã tăng gấp nhiều lần so với giai đoạn trước đây, dẫn đến nguy cơ quá tải hệ thống hóa đơn điện tử của cơ quan thuế, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động lập hóa đơn của doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế.
Bộ Tài chính đề xuất cho lập hóa đơn tổng để tránh quá tải hệ thống. Ảnh: L.B
Hệ thống hóa đơn điện tử của cơ quan thuế được thiết kế với khả năng tiếp nhận, xử lý và lưu trữ khoảng 6,4 tỷ hóa đơn/năm. Số lượng hóa đơn tiếp nhận trên hệ thống hóa đơn điện tử của cơ quan thuế hiện nay khoảng 18 tỷ hóa đơn (gấp 3 lần thiết kế ban đầu).
Theo ước tính của cơ quan thuế thì số lượng sẽ khoảng 60 tỷ hóa đơn/năm vượt xa công suất thiết kế của hệ thống hóa đơn điện tử cả về khả năng tiếp nhận, xử lý và lưu trữ có thể ảnh hưởng đến các hoạt động lập hóa đơn của toàn ngành kinh tế. Thực tế, hiện nay nhiều ngân hàng, các công ty chứng khoán chưa thực hiện việc xuất hóa đơn cho từng giao dịch đối với khách hàng là cá nhân không kinh doanh do chưa đáp ứng được hạ tầng công nghệ thông tin.
Thứ hai, các doanh nghiệp trong các lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, điện lực và các Hiệp hội kiến nghị các ngành có tần suất giao dịch lớn như ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, điện lực trước đây được lập hóa đơn tổng cuối ngày, cuối tháng theo Nghị định số 123.
Tuy nhiên, việc bỏ quy định này tại Nghị định số 70 yêu cầu các doanh nghiệp phải lập hóa đơn lẻ cho hàng triệu giao dịch nhỏ làm tăng mạnh chi phí, nhân lực, áp lực lưu trữ dữ liệu và không cần thiết trong trường hợp khách hàng không có nhu cầu lấy hóa đơn. Một số tập đoàn, doanh nghiệp, hiệp hội đề nghị cho phép tiếp tục lập hóa đơn tổng cuối ngày hoặc cuối tháng đối với cá nhân không kinh doanh nhằm giảm chi phí và vẫn đảm bảo dữ liệu giao dịch đầy đủ, minh bạch.
Ngày 31/12/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định số 2835 về việc ban hành danh mục và phân công cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy định chi tiết thi hành các luật, nghị quyết được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10. Theo đó, Nghị định quy định hóa đơn, chứng từ trình Chính phủ trong tháng 4/2026 và có hiệu lực từ 1/7/2026.
Tuy nhiên, do tính cấp bách liên quan đến khả năng quá tải của hệ thống hóa đơn điện tử, Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng Chính phủ sự cần thiết phải xây dựng dự thảo Nghị định sửa Nghị định số 70 và do Nghị định được phê duyệt xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn nên Bộ Tài chính trình Chính phủ Nghị định này bổ sung quy định về việc lập hóa đơn tổng cuối ngày hoặc cuối tháng.
Về hiệu lực áp dụng, Bộ Tài chính trình Chính phủ quy định: Trường hợp các tổ chức, doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện về công nghệ thông tin lập hóa đơn, chứng từ theo Nghị định số 70 thì thực hiện lập hóa đơn, chứng từ theo quy định tại Nghị định này từ thời điểm Nghị định số 70 có hiệu lực thi hành.
Việc quy định như trên, theo cơ quan soạn thảo không quy định trách nhiệm pháp lý mới với hành vi và cũng không làm tăng trách nhiệm pháp lý nặng hơn, lại tạo điều kiện cho các doanh nghiệp về việc bị tăng gánh nặng về chi phí tuân thủ khi chưa đáp ứng việc lập hóa đơn theo quy định.