Gánh nặng sổ sách được giảm nhẹ và ưu đãi thuế đối với doanh nghiệp rõ ràng hơn, cộng với chính sách bỏ thuế khoán sẽ mở cơ hội lớn cho hàng ngàn hộ kinh doanh "lên đời" thành doanh nghiệp trong tương lai gần.
Muốn làm lớn, phải "lên đời" doanh nghiệp
Sáng 23.2, khi chúng tôi nhắn tin chúc mừng năm mới và hỏi thăm về tình hình kê khai bán hàng, hóa đơn điện tử và chuẩn bị đóng thuế theo chính sách mới sau gần 2 tháng bỏ thuế khoán, bà Trần Thị Xuân, hộ kinh doanh hàng thời trang tại TP.HCM, tiết lộ: "Tôi vừa thuê dịch vụ 5 triệu đồng thành lập doanh nghiệp, không kinh doanh theo mô hình hộ kinh doanh nữa". Theo bà Xuân, hộ kinh doanh như bà hiện nay cũng phải làm sổ sách kế toán không khác gì doanh nghiệp. Trong khi đó, chính sách mới lại được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm đầu tiên.
Nhiều hộ kinh doanh có doanh thu trên 3 tỉ đồng/năm có cơ hội rất lớn chuyển đổi thành doanh nghiệp
"Tôi suy nghĩ vấn đề này nhiều lắm rồi, băn khoăn cũng nhiều, lo nhất là lên doanh nghiệp, chính sách kế toán có thể phức tạp hơn. Thế rồi tham khảo ý kiến nhiều đại lý thuế từ năm ngoái đến nay, giờ ra tết chốt "lên đời" làm giám đốc luôn", bà Xuân cười và cho biết thêm, hộ kinh doanh của bà đã tuyển kế toán để kê khai hàng hóa, hóa đơn, doanh thu bán hàng bởi không thể tự làm được. "Doanh thu của hộ kinh doanh hiện tại gần chục tỉ đồng trong một năm. Nếu cứ hoạt động theo mô hình hộ kinh doanh, đóng thuế thu nhập 17% trên doanh thu sau khi trừ chi phí đầu vào cộng với thuế giá trị gia tăng… thì có thể đóng thuế cao hơn cả doanh nghiệp. Thế nên tôi quyết định phải lên doanh nghiệp để có hóa đơn đầu vào rõ ràng hơn, còn được miễn thuế thời gian đầu…", bà Trần Thị Xuân bộc bạch.
Trong thực tế, rất nhiều hộ kinh doanh, đặc biệt hộ kinh doanh thuộc nhóm 3 (có doanh thu trên 3 tỉ đồng/năm), tính toán đến việc thành lập doanh nghiệp, thay vì hoạt động theo mô hình hộ kinh doanh hiện tại. Ông Thắng, chủ cơ sở kinh doanh vật liệu xây dựng trên đường Lý Thường Kiệt, TP.HCM, cho hay doanh thu của cửa hàng hơn 1,5 tỉ đồng/tháng. Sau mấy tháng kê khai nhận thấy doanh thu quá cao, nếu cứ hoạt động theo hộ kinh doanh, rất dễ bị sai sót, nên ông Thắng quyết định sẽ thành lập công ty.
"Không còn là ước lượng như trước nữa bởi mỗi tấm tôn, bao xi măng đều xuất hóa đơn điện tử đầy đủ. Vấn đề là các số liệu nhập vào, bán ra phải được kê khai đầy đủ, minh bạch. Trong khi lên doanh nghiệp vừa nhận được ưu đãi thuế trong thời gian đầu, vừa bước vào mô hình hoạt động kinh doanh chuyên nghiệp, bài bản và có cơ hội lớn mạnh hơn nếu nhận được nhiều hợp đồng bán hàng lớn", ông Thắng giải thích và thừa nhận, khi bán hàng trong tâm thế một doanh nghiệp cho một dự án xây dựng lớn, uy tín cũng sẽ khác so với bán hàng từ hộ kinh doanh. Hơn nữa, doanh nghiệp mới được tiếp cận, vay vốn chứ hộ kinh doanh vay vốn số tiền lớn để mở rộng làm cũng khó khăn hơn nhiều. "Muốn làm lớn hơn, phải lên đời, lập công ty thôi!", ông Thắng khí thế hẳn lên.
Trao đổi với PV Thanh Niên, nhiều hộ kinh doanh cho biết mong muốn thành lập công ty TNHH siêu nhỏ để có cơ hội mở rộng kinh doanh, tham gia sâu hơn vào chuỗi kinh doanh hiện đại, cũng như lấy được các hợp đồng lớn hơn. Tuy nhiên, điều băn khoăn lâu nay của họ là sợ gánh nặng sổ sách, thủ tục nhiều hơn, sợ sai sót…
Theo Bộ Tài chính, đến cuối năm 2025, cả nước có hơn 3 triệu hộ kinh doanh, trong đó hơn 2 triệu hộ khai thuế ổn định. Tuy vậy, số thu thuế từ khu vực này chiếm khá thấp và tính hết năm 2025 chỉ có hơn 3.200 hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp. Nhưng số hộ kinh doanh "lên đời" doanh nghiệp đang tăng dần, bằng chứng là tháng đầu năm nay, có hơn 1.000 hộ kinh doanh lên doanh nghiệp.
"Cởi trói" thuế khoán, nhiều hộ kinh doanh mạnh dạn lên công ty
Một chuyên gia thuế, thành viên Hiệp hội Đại lý tư vấn thuế TP.HCM, qua trao đổi cho biết nhiều hộ kinh doanh mong muốn chuyển đổi lên công ty, tuy nhiên lo ngại lớn nhất của họ là... nỗi sợ. Kinh doanh với thói quen cũ, khách hàng cũ, nguồn hàng hóa mua vào cũ, không đảm bảo đầy đủ hóa đơn đầu vào…, kê khai khấu trừ lại sợ sai, phạm luật, nên họ còn chần chừ không dám quyết. "Tại dự thảo thông tư hướng dẫn chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ mới đây của Bộ Tài chính, rất nhiều vấn đề được "cởi trói", đặc biệt giảm gánh nặng sổ sách kế toán, đơn giản hơn. Hy vọng làn sóng "lên đời" doanh nghiệp của cộng đồng hộ kinh doanh tăng mạnh, đặc biệt hộ có doanh thu trên 3 tỉ đồng/năm. Số này hiện chưa có thống kê chính xác, song ước phải hàng ngàn trường hợp có thể chuyển đổi lên doanh nghiệp", chuyên gia này cho hay.
Theo luật sư Nguyễn Quốc Toản, Giám đốc Hãng luật IAM (TP.HCM), dự thảo thông tư hướng dẫn chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ đang có những quy định theo hướng đơn giản hóa kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ, cách làm tương tự như kế toán cho hộ, cá nhân kinh doanh. Thế nên nếu được thông qua, dự thảo thông tư sẽ góp phần quan trọng để hộ kinh doanh mạnh dạn chuyển đổi thành doanh nghiệp. Cụ thể, doanh nghiệp siêu nhỏ sử dụng không quá 10 lao động có tham gia bảo hiểm xã hội, tổng doanh thu không quá 3 tỉ đồng/năm đối với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, công nghiệp và xây dựng; doanh thu không quá 10 tỉ đồng/năm trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ.
Luật sư Toản đánh giá, dự thảo thông tư mới của Bộ Tài chính đã cởi trói quan trọng cho doanh nghiệp siêu nhỏ; khuyến khích các hộ kinh doanh mạnh dạn bước qua nỗi lo ngại "làm giám đốc" thay vì chủ hộ kinh doanh mua bán nhỏ lẻ, bước vào môi trường kinh doanh minh bạch, chuyên nghiệp và có cơ hội lớn mạnh rất nhiều.
"Thực tế, khi hóa đơn, chứng từ trở thành yêu cầu bắt buộc trong nền kinh tế, thành lập doanh nghiệp sẽ có nhiều lợi thế hơn so với hộ kinh doanh có doanh thu lớn. Trong đó, cơ hội có đầy đủ tư cách pháp nhân để vay vốn, tiếp cận vốn ưu đãi, mở rộng khách hàng… nhiều hơn. Chẳng hạn, thành lập doanh nghiệp thì nghĩa vụ tài chính được giới hạn trong phần vốn góp, chi phí được hạch toán rõ ràng, khả năng ký kết hợp đồng lớn cũng thuận lợi hơn", luật sư Nguyễn Quốc Toản nhấn mạnh.