Bộ Tư pháp cho biết mô hình đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt tại dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi được hưởng cơ chế mới, vượt trội về quản trị địa phương, thu hút đầu tư.
Bộ Tư pháp vừa có giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội đối với dự án Luật Thủ đô sửa đổi, dự kiến được xem xét thông qua vào tuần tới. Một trong những điểm mới của dự luật là quy định về đơn vị hành chính thuộc thành phố Hà Nội bao gồm xã, phường và đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.
Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thuộc thành phố Hà Nội do Quốc hội quyết định thành lập để thực hiện vai trò đô thị chức năng theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Đô thị này được tổ chức theo mô hình đặc thù, được áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội, thực hiện các chính sách mới về quản trị địa phương, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô.
Thảo luận tại Quốc hội, một số đại biểu đề nghị làm rõ hơn sự cần thiết của quy định về đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt, một số ý kiến lo ngại quy định này có thể dẫn đến cách hiểu là chưa thống nhất về thẩm quyền thành lập đơn vị hành chính dưới tỉnh, thành phố theo Hiến pháp.
Các dự án chung cư phía Tây Hà Nội. Ảnh: Giang Huy
Giải trình về nội dung này, Bộ Tư pháp cho rằng quy định về đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt nhằm thể chế hóa định hướng tại Nghị quyết số 02 của Trung ương, khẳng định Hà Nội sẽ có mô hình quản trị này. Khi đó luật sẽ xác lập khung pháp lý để khẳng định địa vị pháp lý của loại hình đơn vị hành chính kinh tế - đặc biệt trong cơ cấu tổ chức của Thủ đô. Việc thành lập, xác định phạm vi ranh giới, tổ chức bộ máy và các chính sách vẫn thuộc thẩm quyền của Quốc hội, thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục quy định của Hiến pháp và pháp luật.
Quy định này nhằm cụ thể hóa vị trí, vai trò đặc biệt của Thủ đô; đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức không gian phát triển, quản trị đô thị và thử nghiệm các mô hình quản lý mới phù hợp với yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của Hà Nội trong giai đoạn mới.
Cơ quan soạn thảo cũng nhìn nhận việc bổ sung loại hình "đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt" thuộc thành phố Hà Nội là nội dung mới, xuất phát từ yêu cầu đổi mới tư duy tổ chức không gian phát triển và quản trị Thủ đô.
Quy định này nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành các khu vực có vai trò đô thị chức năng, cực tăng trưởng, động lực phát triển mới của Thành phố theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Mô hình này cho phép áp dụng các cơ chế, chính sách quản lý, điều hành linh hoạt, vượt trội so với mô hình đơn vị hành chính thông thường, qua đó thu hút nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ và phát triển kinh tế - xã hội.
Việc xác định đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt là đơn vị hành chính cấp dưới thành phố, không phải là đơn vị hành chính độc lập trong hệ thống đơn vị hành chính quốc gia. Quy định như vậy phù hợp với Hiến pháp, giữ vững nguyên tắc thống nhất quản lý của Nhà nước, đồng thời tạo dư địa thể chế để Thành phố Hà Nội chủ động tổ chức mô hình quản lý phù hợp với đặc thù phát triển của Thủ đô.
Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội quyết định thành lập. Đây là địa bàn có vị trí chiến lược, được tổ chức theo mô hình đặc thù, được áp dụng các cơ chế, chính sách ưu đãi vượt trội, thực hiện các chính sách mới về quản trị địa phương, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, vùng và cả nước.