Hà Nội nhìn từ trên cao. Ảnh: Hữu Chánh
Quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm
Quy hoạch xác định các định hướng mới, vượt trội, với 11 nhóm giải pháp đột phá. Quy hoạch cũng xác định cụ thể 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn, kết hợp 9 trục động lực, với các vành đai, các hành lang, thúc đẩy liên kết vùng và quốc gia, kết nối biên giới, cảng biển và quốc tế; các không gian di sản văn hóa, lịch sử, cảnh quan dọc sông Đà, sông Hồng, sông Đuống; vành đai xanh di sản thiên nhiên, văn hóa, lịch sử, tâm linh, du lịch phía Tây kết nối chuỗi danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử.
Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Ảnh: Hữu Chánh
Theo nội dung đồ án, Hà Nội được định vị phát triển theo mô hình “chùm đô thị hướng tâm”. Thủ đô giữ vai trò đô thị hạt nhân, trung tâm chính trị, kinh tế, khoa học - công nghệ và kết nối quốc tế; xung quanh là mạng lưới các đô thị vệ tinh cùng chia sẻ chức năng phát triển và giảm áp lực cho khu vực nội đô.
Về hạ tầng giao thông, Hà Nội giữ vai trò đầu mối kết nối quan trọng nhất của vùng với cả nước và quốc tế. Hà Nội phát triển các tuyến đường sắt đô thị và đường sắt liên vùng theo mô hình TOD (phát triển đô thị lấy định hướng giao thông công cộng làm cơ sở), kết nối với các đô thị vệ tinh, giảm áp lực dân số nội đô. Các tuyến đường sắt tốc độ cao và việc rà soát, mở rộng quy mô sân bay Nội Bài, cùng với nghiên cứu sân bay thứ hai của Vùng Thủ đô, sẽ củng cố vai trò trung chuyển hàng hóa và hành khách.
Thành phố muốn tái cấu trúc tập trung vào khu vực nội đô lịch sử với ưu tiên bảo tồn các không gian có giá trị đặc thù như trung tâm chính trị, hành chính Ba Đình; hồ Gươm và vùng phụ cận; phố cổ; phố cũ; hồ Tây và vùng phụ cận; trục sông Hồng....
Bên cạnh trục cảnh quan sông Hồng, Hà Nội lên kế hoạch phát triển 3 trục cảnh quan khác, gồm hồ Tây - Cổ Loa; Nhật Tân - Nội Bài và hồ Tây - Ba Vì. Trục cảnh quan hồ Tây - Cổ Loa sẽ gắn với Trung tâm Triển lãm quốc gia; trung tâm du lịch, văn hóa, lịch sử gắn với Di tích Cổ Loa; trung tâm y tế, MICE, chăm sóc sức khỏe gần với ga Yên Viên và trung tâm thương mại - dịch vụ hỗn hợp.
Trục cảnh quan phía bắc (Nhật Tân - Nội Bài) sẽ lấy điểm nhấn là tháp tài chính 108 tầng; thành phố thông minh; công viên Kim Quy, công viên Khoa học công nghệ, trung tâm thương mại - dịch vụ; trung tâm văn hóa - dịch vụ - du lịch quốc tế.
Trục cảnh quan phía Tây (hồ Tây - Ba Vì) được định hướng bố trí các công trình văn hóa, nghệ thuật, giải trí, các trung tâm nghiên cứu và giao lưu văn hóa quốc gia và quốc tế. Trục này sẽ kết nối khu vực lõi lịch sử (hồ Tây) với khu vực phát triển mới phía Tây, cụ thể là Hoài Đức (phân khu C2) và kéo dài đến vùng cảnh quan sinh thái Ba Vì, Sơn Tây.
Cần sử dụng công nghệ số
Theo KTS Trần Huy Ánh - Ủy viên thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, nhiều bản quy hoạch trước đây của Hà Nội thiếu tính khả thi do không được tích hợp đồng bộ giữa các lĩnh vực hạ tầng, kinh tế, môi trường và nguồn lực đầu tư. Điều này khiến nhiều ý tưởng chỉ dừng lại trên giấy.
Vì vậy, quy hoạch mới cần thay đổi cách tiếp cận, cần sử dụng công nghệ số và dữ liệu lớn để điều phối các mối quan hệ đa ngành, giải quyết nhiều mục tiêu cùng lúc.
Một ví dụ quan trọng là “bản đồ hiện trạng toàn thành phố”. Theo ông, bản đồ cần bổ sung các lớp dữ liệu phản ánh thực tế phát triển của thành phố như dòng di chuyển dân cư, hiện trạng và nhu cầu giao thông, tình trạng môi trường, năng lực hạ tầng, thay vì chỉ thể hiện địa hình một cách giản lược hay khoanh vùng tô màu rồi đặt tên các khu chức năng một cách chủ quan như đã công bố.
KTS Trần Huy Ánh cũng nhấn mạnh, quá trình tái thiết đô thị Hà Nội không chỉ giới hạn ở phố cổ, khu chung cư cũ hay các di sản lịch sử, mà còn phải diễn ra ngay tại những khu vực mới phát triển, dọc các tuyến đường lớn, tuyến đường sắt đô thị và cả những khu đô thị bỏ hoang nhiều năm. Đây là quá trình lâu dài, có thể kéo dài hàng chục năm, thậm chí cả thế kỷ.
“Tái thiết đô thị không thể chỉ dừng ở vài bản vẽ 2D, 3D, mà là cả quá trình tiến hóa của mô hình tài chính, khung pháp lý, bộ máy quản trị và sự tham gia của toàn xã hội”, KTS Trần Huy Ánh nhấn mạnh.
Hình ảnh Hà Nội nhìn từ trên cao. Ảnh: Hữu Chánh
Ủy viên thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho rằng, Hà Nội không thể bước vào kỷ nguyên mới bằng công cụ và phương pháp cũ. Quy hoạch cần được xây dựng trên nền tảng dữ liệu và công nghệ số, thay vì chỉ dựa vào những bản vẽ đơn giản như hiện nay.
Quy hoạch tầm nhìn 100 năm không chỉ là một bộ bản vẽ, mà phải là một hệ thống quản trị phát triển đô thị liên tục, có khả năng thích ứng với biến đổi kinh tế, xã hội và môi trường.
“Nếu nhận diện đúng các điểm nghẽn hiện tại và áp dụng phương pháp tiếp cận mới, Hà Nội có thể biến những thách thức hôm nay thành động lực cho một đô thị phát triển bền vững trong thế kỷ tới. Còn nếu nhận diện sai hay không đầy đủ các nguyên nhân gây ra các điểm nghẽn hiện tại thì các giải pháp đề xuất trong tài liệu đang công bố không những không giải quyết tắc nghẽn mà còn làm tắc nghẽn trầm trọng hơn” - KTS Trần Huy Ánh góp ý.
Theo TS.KTS Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch Chi hội Kiến trúc sư Cảnh quan Việt Nam, Trưởng nhóm chuyên môn Kiến trúc cảnh quan, Khoa Kiến trúc và Quy hoạch (Trường Đại học Xây dựng Hà Nội) phần phân tích hiện trạng trong đồ án đã nêu ra nhiều vấn đề tồn tại, đặc biệt là đánh giá các “điểm nghẽn”. Tuy nhiên, bản thuyết minh chưa có các phân tích nguyên nhân đầy đủ để làm cơ sở cho các đề xuất định hướng giải pháp khắc phục trong quá trình lập và triển khai thực hiện quy hoạch mới cho tầm nhìn 100 năm.
Ông Tuấn cũng cho rằng, đồ án quy hoạch đang được trình bày theo kiểu lấp đầy là chưa thực sự phù hợp. Đồ án cần được đề xuất giải pháp tổ chức không gian dựa trên cách tiếp cận sinh thái bền vững, phương pháp quy hoạch dựa vào tự nhiên.
Tại cuộc làm việc của Thường trực Chính phủ với lãnh đạo TP Hà Nội mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đánh giá quy hoạch tổng thể Thủ đô có ý nghĩa rất quan trọng với sự phát triển của Thủ đô, vùng và cả nước; thể hiện trí tuệ Việt Nam, văn hóa Việt Nam, bản sắc Việt Nam, con người, xã hội Việt Nam, sự phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Thủ tướng Chính phủ cho rằng, triết lý của Quy hoạch là lấy con người làm trung tâm, chủ thể; đô thị giàu mạnh, văn minh, phồn vinh, bản sắc, hiện đại và tầm nhìn 100 năm, phát triển đa cực, đa tầng, đa lớp, đa trung tâm, đa hướng, đa chiều, phát triển số, sáng, xanh, sạch, đẹp, văn hiến; hài hòa con người, văn hóa, xã hội, thiên nhiên, “làng trong phố, phố trong làng”, có bảo tồn, kế thừa và phát triển. Các đột phá là tái thiết đô thị, hiện đại hóa nông thôn, thông minh hóa dịch vụ, công nghiệp phải tiên tiến.