Ngày 28/4, Hải quân nhân dân Việt Nam kỷ niệm 40 năm hình thành và phát triển lực lượng tàu ngầm, một trong những lực lượng đặc biệt tinh nhuệ, giữ vai trò răn đe chiến lược trong việc bảo vệ chủ quyền biển đảo.
Tàu ngầm là loại phương tiện đặc biệt, được thiết kế để hoạt động dưới mặt nước, có khả năng trinh sát các mục tiêu quân sự, cùng với khả năng hoạt động bí mật, bất ngờ tiến công và giành thắng lợi trước kẻ thù, tạo sức mạnh răn đe với đối phương cả trong thời bình và thời chiến, ở mọi nơi trên chiến trường biển và đại dương.
Tàu ngầm kilo được ví như hố đen giữa lòng đại dương
Những năm 80 của thế kỷ trước, khi đất nước còn đối mặt với muôn vàn khó khăn, Quân đội nhân dân Việt Nam đã sớm đặt mục tiêu xây dựng lực lượng tàu ngầm. Hải đội 182, tiền thân của lực lượng tàu ngầm được thành lập, với những cán bộ, thủy thủ đầu tiên được cử sang Liên Xô đào tạo.
Trong số những học viên tiên phong ấy có Trung tướng Trần Quang Khuê, sau này là Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam.
Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế của đất nước vào thời điểm đó còn gặp nhiều khó khăn, thử thách. Trước yêu cầu cấp thiết của nhiệm vụ, Hải đội 182 buộc phải gác lại chương trình học tập, trở về nước để đảm nhận các trọng trách khác. Giấc mơ tàu ngầm tạm gác lại nhưng không bị lãng quên.
Ngày 2/8/1996, Trung đoàn 196 Hải quân được thành lập. Đây là đơn vị tàu ngầm đầu tiên, đặt nền móng cho quá trình phát triển lâu dài của lực lượng này.
Ngày 1/9/2011, tại Trung tâm 650 thuộc Học viện Hải quân Liên Bang Nga đã tổ chức khai giảng khóa đào tạo học viên tàu ngầm kilo 636 đầu tiên của Lữ đoàn 189 Hải quân. Đây là bước đi trong tầm nhìn chiến lược của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng đối với việc bảo vệ chủ quyền biển, đảo của đất nước, trong bối cảnh diễn biến đan xen, phức tạp ở Biển Đông.
Những cán bộ, chiến sĩ của kíp tàu ngầm số 01
Trung tá Phạm Hải Đăng, thuyền trưởng Tàu 185 - Khánh Hòa, là một trong những học viên của khóa đào tạo này. Ông nhớ lại những ngày đầu: "Phần lớn học viên chỉ mới biết mặt chữ và giao tiếp cơ bản. Nhưng với quyết tâm cao, chúng tôi học ngày, học đêm, tranh thủ từng giờ nghỉ để trao đổi bài. Chúng tôi không chỉ học cho bản thân mà học vì Tổ quốc".
Tháng 5/2013, hai quyết định quan trọng liên tiếp được ban hành: thành lập Phòng Tàu ngầm thuộc Bộ Tham mưu Hải quân và thành lập Lữ đoàn tàu ngầm 189 tại Cam Ranh.
Lần đầu tiên, Hải quân nhân dân Việt Nam có một đơn vị tàu ngầm cấp chiến dịch, đủ khả năng tổ chức huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và hiệp đồng tác chiến trên biển.
Lực lượng đặc biệt trong thế trận trên biển
Vào ngày 3/1/2014, quân dân cả nước vui mừng đón tàu ngầm đầu tiên về nước đó là Tàu 182 - Hà Nội. Các tàu ngầm lần lượt tham gia vào đội hình chiến đấu của Quân chủng Hải quân. Lần đầu tiên trong lịch sử đất nước, chúng ta có một lực lượng hoạt động trong môi trường dưới mặt biển, canh giữ lòng biển sâu của Tổ quốc.
Hoạt động dưới mặt biển không chỉ là câu chuyện công nghệ mà là thử thách khắc nghiệt đối với con người.
Trung tá Nguyễn Trọng Hồng, chính trị viên Tàu 184 - Hải Phòng chia sẻ: "Hoạt động trong môi trường đặc thù dưới nước, nhiều ngày liên tục không nhìn thấy ánh sáng mặt trời, không có kết nối internet, sóng điện thoại, tivi phần nào đã tác động đến yếu tố tâm lý của bộ đội.
Để rèn luyện cho bộ đội có một yếu tố tâm lý vững vàng, chịu đựng được gian khổ và khó khăn, trong những điều kiện như thế, chúng tôi luôn phát huy nét văn hóa đặc trưng của lực lượng tàu ngầm là 'vinh dự - trách nhiệm, lịch thiệp - kỷ cương, đoàn kết - khiêm nhường, kiên cường - quyết thắng'".
Với bộ đội tàu ngầm, mỗi cá nhân không chỉ giỏi chuyên môn mà phải hòa vào tập thể như một mắt xích không thể tách rời.
Sau gần 15 năm kể từ khi thành lập Lữ đoàn 189, các kíp tàu đã làm chủ hoàn toàn tàu ngầm Kilo 636, loại tàu có khả năng hoạt động bí mật, trinh sát và tiến công bất ngờ. Họ là những người lính đặc biệt trong đơn vị đặc biệt, mang trọng trách đặc biệt với sứ mệnh bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.
Với những thành tích đặc biệt, năm 2025, Chủ tịch nước đã ký quyết định phong tặng danh hiệu Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho Lữ đoàn 189.
Theo Thượng tá Hoàng Văn Đồng, Chính ủy Lữ đoàn 189 Hải quân, lực lượng tàu ngầm là một trong năm cánh sao biển, là lực lượng đặc biệt tinh nhuệ và hiện đại của Hải quân nhân dân Việt Nam, giữ vai trò tác chiến chủ yếu, làm nòng cốt trong thế trận chiến tranh nhân dân trên biển.
"Yêu cầu đặt ra là không chỉ mỗi thuỷ thủ tàu ngầm đều có phẩm chất đặc biệt mà tất cả phải tạo thành một tập thể có những phẩm chất đặc biệt, bao gồm: trung thành đặc biệt, kỷ luật chính quy, tinh nhuệ đi đầu, an toàn tuyệt đối. Đó là những phẩm chất chúng tôi được thừa hưởng từ truyền thống của quê hương đất nước, của Quân đội, Hải quân nhân dân Việt Nam và từ nỗ lực rèn dũa trong môi trường huấn luyện, tác chiến đặc thù của mình”, Thượng tá Hoàng Văn Đồng chia sẻ.