Những ngày gần đây, câu chuyện xe bán tải (pickup) được xếp là xe con hay xe tải trong tham gia giao thông tiếp tục trở thành chủ đề gây tranh luận sôi nổi trên các diễn đàn và mạng xã hội về ô tô. Điều này phản ánh sự phức tạp trong cách hiểu và áp dụng quy định đối với loại xe rất đặc biệt này.
Không thể “nhìn hình đoán loại xe”
Theo thông tin từ Cục CSGT, việc phân loại xe bán tải không dựa vào kiểu dáng bên ngoài mà dựa trên thông số kỹ thuật và giấy tờ đăng kiểm do cơ quan có thẩm quyền cấp.
Cụ thể, căn cứ theo Thông tư số 53/2024/TT-BGTVT ngày 15/11/2024 của Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng), quy định về phân loại phương tiện giao thông đường bộ, ô tô pickup (bao gồm cabin đơn hoặc cabin kép) được chia thành 2 loại.
Thứ nhất là ô tô con pickup, thuộc nhóm ô tô chở người đến 8 chỗ ngồi (không kể chỗ của người lái xe), được quy định tại mục 2, phụ lục I của Thông tư 53 và thứ hai là ô tô tải pickup, thuộc nhóm ô tô tải thông dụng, quy định tại mục 3 và 4, phụ lục IV của cùng Thông tư.
Đại diện Cục CSGT cho biết, loại phương tiện của từng xe sẽ được xác định rõ trên giấy chứng nhận kiểm định hoặc chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật. Đồng thời, Cục CSGT cũng khuyến cáo người dân không nên suy đoán theo thói quen, mà cần kiểm tra trực tiếp giấy tờ để biết xe thuộc nhóm "ô tô con pickup” hay "ô tô tải pickup".
Theo tìm hiểu, tại mục 4 Phụ lục IV Thông tư 53 quy định xe ô tô pickup ca bin đôi được xếp vào loại ô tô tải thông dụng. Đây là loại ô tô chở hàng có kiểu dáng cabin và tiện nghi trong khoang chở người tương tự như ô tô con và có các đặc điểm sau:
- Thùng hàng dạng hở (có thể có mui phủ) hoặc dạng kín, có thể liền hoặc không liền thân với ca bin, có bố trí cửa để xếp, dỡ hàng;
- Trong ca bin có bố trí hai hàng ghế, có số người cho phép chở kể cả người lái không lớn hơn 05 người;
- Thùng hàng không có trang bị tiện nghi và nội thất phục vụ chở người;
- Diện tích hữu ích của sàn thùng hàng (Fh) không nhỏ hơn 1m2;
- Tỷ lệ giữa tổng khối lượng của số người cho phép chở (Mng) trên tổng khối lượng hàng hóa cho phép chở (Mh) không quá 80%. Trong đó: Mng = 65 kg/người nhân với số người cho phép chở kể cả người lái.
Đồng thời, tại mục 2 Phụ lục I Thông tư 53 quy định, ô tô pickup có ít nhất một đặc điểm khác với ô tô tải pickup ca bin đơn hoặc ô tô tải pickup ca bin kép quy định Phụ lục IV (ở trên) được xếp vào ô tô chở người đến 8 chỗ không kể chỗ của lái xe (xe con).
Theo mục 4 Phụ lục IV Thông tư 53, xe bán tải cabin kép được xếp vào xe tải thông thường khi có những đặc điểm như trên.
Chủ xe bán tải gặp khó
Dù phía CSGT đã lý giải khá rõ về việc phân biệt loại phương tiện là xe tải hay xe con theo hồ sơ kỹ thuật, tuy nhiên chính cách phân loại làm này lại trở thành nguồn cơn của làn sóng tranh luận trong nhiều giờ qua, chủ yếu xoay quanh việc xe bán tải cabin kép vốn rất phổ biến tại Việt Nam phần lớn bị xếp vào là "ô tô tải pickup".
Trên các hội nhóm ô tô, nhiều tài xế cho rằng quy định hiện hành khiến việc phân loại trở nên khó hiểu, dẫn đến việc xe bán tải có thể bị hạn chế hoạt động trong khu vực trung tâm Hà Nội vào giờ cao điểm, thậm chí có thể chỉ được hoạt động vào ban đêm, từ 21h00 ngày hôm trước đến 6h00 sáng hôm sau.
Trên diễn đàn Otofun, tài khoản Trần Minh cho rằng: "Chủ xe bán tải đang 'thiệt đơn thiệt kép' khi mua xe với mục đích sử dụng như xe gia đình, nộp thuế phí cao gần như xe con nhưng khi tham gia giao thông lại có lúc bị áp như xe tải".
Theo anh Minh, sự "lưng chừng" trong cách nhìn nhận khiến người sử dụng xe bán tải khó chủ động kế hoạch di chuyển, đặc biệt tại các đô thị đông đúc, đồng thời tạo cảm giác thiếu công bằng giữa chi phí sở hữu và quyền lưu thông trên đường.
Cùng ý kiến, thành viên Huỳnh Phúc chia sẻ: "Cùng là một dòng bán tải như Ford Ranger hay Mitsubishi Triton, nhưng đời xe khác nhau lại bị xếp loại khác nhau. Thậm chí cùng một mẫu xe với kích thước y hệt, nhưng chỉ cần khác phiên bản cấu hình là có thể bị áp dụng quy định khác nhau khi đi vào nội đô hoặc tuyến đường hạn chế. Điều này là vô lý".
Ở chiều ngược lại, một bộ phận người dùng lại ủng hộ cách phân loại chặt chẽ hiện nay và cho rằng, xe bán tải nên được xếp là xe tải bởi loại xe này vốn có thiết kế chở hàng, nên việc bị quản lý tương tự xe tải trong một số trường hợp là hợp lý.
Nhóm ý kiến này cũng nhấn mạnh yếu tố an toàn giao thông, khi xe tải, trong đó có bán tải, thường có kích thước lớn và điểm mù nhiều hơn xe con thông thường. Việc quản lý chặt hơn là cần thiết để đảm bảo công bằng.
“Xe bán tải có thùng hàng phía sau, kích thước lớn, nếu cho chạy tự do như xe con ở nội đô thì rất dễ gây ùn tắc”, tài khoản Minh Dũng nêu ý kiến trên diễn đàn OTO+.
Việc xếp xe bán tải (pickup) vào nhóm xe tải thông thường sẽ khiến việc di chuyển của nhiều chủ xe ở Hà Nội bị đảo lộn. Ảnh: Hoàng Hiệp
Trước đây, việc phân loại phương tiện xe bán tải dựa trên quy định tại Quy chuẩn báo hiệu đường bộ QCVN 41:2019/BGTVT có hiệu lực từ ngày 1/7/2020.
Cụ thể, tại mục 3.24 Điều 3 Quy chuẩn báo hiệu đường bộ QCVN 41:2019 quy định rõ: xe bán tải (pickup), xe tải VAN có khối lượng hàng chuyên chở cho phép tham gia giao thông dưới 950 kg, trong tổ chức giao thông được xem là xe con.
Điều này đồng nghĩa, chỉ những xe bán tải có khối lượng chuyên chở từ 950 kg trở lên mới bị phân loại là xe tải, còn xe có khối lượng chuyên chở nhỏ hơn được coi là xe con trong tổ chức giao thông.
Đây là là cơ sở pháp lý quan trọng chi phối việc tổ chức, phân luồng và nhận diện phương tiện trong hệ thống giao thông đường bộ trong nhiều năm qua.
Tuy nhiên quy chuẩn này đã hết hiệu lực, dẫn đến sự lúng túng trong cách hiểu và triển khai thực hiện.
Các chuyên gia cũng cho rằng, ở phương tiện quản lý phương tiện, việc phân loại theo thông số kỹ thuật được xem là hợp lý và tiệm cận chuẩn quốc tế. Nhưng ở góc độ người dùng ở đô thị, sự thiếu nhất quán giữa các quy định lại khiến những chủ xe cảm thấy “khó đoán” khi sử dụng loại phương tiện này hàng ngày.