Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 29/2026/QH16, quy định nhiều cơ chế, chính sách đặc thù nhằm xử lý các vi phạm pháp luật về đất đai phát sinh trước thời điểm Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực. Nghị quyết đồng thời hướng tới tháo gỡ vướng mắc cho các dự án tồn đọng kéo dài.
Một trong những nội dung đáng chú ý là việc không buộc tháo dỡ công trình vi phạm mục đích sử dụng đất, nếu đáp ứng các điều kiện về quy hoạch.
Điều kiện áp dụng
Chính sách này được áp dụng đối với các dự án đầu tư có vi phạm về mục đích sử dụng đất nhưng đáp ứng đầy đủ các tiêu chí:
- Đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư, chấp thuận đầu tư hoặc chấp thuận nhà đầu tư;
- Phù hợp với các loại quy hoạch như: quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch lâm nghiệp, quy hoạch sử dụng đất quốc phòng - an ninh hoặc quy hoạch theo pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn.
Không buộc tháo dỡ công trình vi phạm mục đích sử dụng đất, nếu đáp ứng các điều kiện về quy hoạch
Hướng xử lý đối với dự án vi phạm
Theo Điều 14 của Nghị quyết, các dự án vi phạm nhưng đủ điều kiện nêu trên sẽ được xử lý theo hướng linh hoạt, vừa tạo điều kiện tiếp tục triển khai, vừa đảm bảo tính răn đe:
- Không buộc tháo dỡ công trình: Nhà đầu tư vẫn bị xử phạt vi phạm hành chính, nhưng không phải tháo dỡ phần công trình phù hợp với quy hoạch;
- Không buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất: Cơ quan chức năng không yêu cầu hoàn trả hiện trạng ban đầu đối với phần diện tích vi phạm;
- Buộc nộp lại lợi ích bất hợp pháp: Nhà đầu tư phải nộp lại toàn bộ khoản lợi thu được từ hành vi vi phạm theo quy định;
- Được tiếp tục triển khai dự án: UBND cấp tỉnh sẽ rà soát, điều chỉnh mục tiêu dự án, đồng thời điều chỉnh các quyết định về giao đất, cho thuê đất hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất. Nhà đầu tư phải hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính liên quan.
Thời gian áp dụng
Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 01/5/2026.
Cơ chế xử lý vi phạm theo Nghị quyết được áp dụng đến hết ngày 01/5/2029.
Quy định mới được kỳ vọng sẽ tháo gỡ nút thắt cho nhiều dự án đã xây dựng sai mục đích sử dụng đất nhưng vẫn phù hợp quy hoạch, qua đó hạn chế lãng phí nguồn lực xã hội do việc buộc tháo dỡ công trình. Đồng thời, Nhà nước vẫn đảm bảo thu hồi các khoản lợi bất hợp pháp, tăng nguồn thu ngân sách và giữ vững kỷ cương pháp luật.
