Việt Nam - Nhật Bản mở rộng hợp tác công nghệ vũ trụ

Tại diễn đàn "Tầm nhìn vũ trụ Việt Nam - Nhật Bản 2026: Hợp tác cho kỷ nguyên mới" diễn ra hôm nay, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh việc hợp tác trong lĩnh vực khoa học và công nghệ vũ trụ đang trở thành điểm sáng trong quan hệ giữa hai nước.  

Phát biểu tại diễn đàn, Thủ tướng cho biết sau hơn nửa thế kỷ thiết lập quan hệ ngoại giao (từ năm 1973), Việt Nam và Nhật Bản đã cùng nhau vun đắp mối quan hệ hữu nghị hợp tác ngày càng tin cậy, toàn diện, thực chất và hiệu quả. Hiện nay, Nhật Bản là đối tác hợp tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam, đứng thứ nhất về hợp tác ODA và lao động, thứ ba về đầu tư và thứ tư về thương mại, du lịch.

Theo Thủ tướng, trong lĩnh vực không gian vũ trụ, hợp tác giữa hai nước ngày càng phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu. Các hoạt động hợp tác đã mở rộng từ trao đổi chuyên môn sang đào tạo nhân lực, phát triển vệ tinh, xây dựng cơ sở hạ tầng, vận hành công nghệ và khai thác dữ liệu không gian.

Một trong những dấu mốc quan trọng của sự kiện là lễ khánh thành Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. Công trình được triển khai bằng nguồn vốn vay ODA của Chính phủ Nhật Bản với tổng mức đầu tư hơn 7.000 tỷ đồng trên diện tích 9ha.

Việt Nam huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển khoa học công nghệ không gian vũ trụ trên tinh thần "3 có": có sự đóng góp của Nhà nước, có sự đóng góp của doanh nghiệp, có sự đóng góp các viện, trường, nhà khoa học. 

Thủ tướng nhấn mạnh hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong lĩnh vực này “không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ kỹ thuật hay chuyển giao công nghệ mà đã góp phần quan trọng hình thành nền tảng nhân lực, hạ tầng, năng lực quản lý dự án và hệ sinh thái ứng dụng cho Việt Nam”. Đồng thời, đây cũng trở thành một điểm sáng tiêu biểu trong quan hệ hợp tác khoa học và công nghệ giữa hai nước.

Theo Thủ tướng, đây là tổ hợp hạ tầng hiện đại có quy mô và trình độ công nghệ thuộc nhóm tiên tiến trong khu vực Đông Nam Á. Trung tâm gồm Trung tâm điều hành, Trung tâm khai thác và ứng dụng dữ liệu vệ tinh, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển vệ tinh, hệ thống mặt đất với ăng-ten đường kính 9,3m, Bảo tàng Vũ trụ, Trung tâm đa phương tiện, Nhà khách Quốc tế, Đài Thiên văn Nha Trang cùng các hạ tầng phục vụ đào tạo và chuyển giao công nghệ.

Thủ tướng cho rằng công trình này “là kết quả tích lũy của cả một chặng đường phát triển công nghệ vệ tinh của Việt Nam”, đồng thời đánh dấu bước chuyển quan trọng từ giai đoạn xây dựng nền tảng sang giai đoạn vận hành, khai thác và từng bước làm chủ công nghệ vũ trụ.

Ông cũng nhấn mạnh Trung tâm Vũ trụ Việt Nam không chỉ là một công trình khoa học - công nghệ mà còn “mang tính biểu tượng cho quan hệ hợp tác hữu nghị truyền thống tốt đẹp Việt Nam - Nhật Bản”.

Nhân dịp này, Thủ tướng đánh giá cao và trân trọng cảm ơn sự đóng góp của Chính phủ, các tổ chức và doanh nghiệp Nhật Bản đã đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình phát triển khoa học và công nghệ vũ trụ, tạo nền tảng để hai nước tiếp tục mở rộng hợp tác trong thời gian tới.

Việt Nam có bước tiến vượt bậc trong làm chủ công nghệ tiên tiến

Theo Thủ tướng, hành trình phát triển công nghệ vũ trụ của Việt Nam bắt đầu từ năm 1980, khi Việt Nam trở thành quốc gia châu Á đầu tiên có người bay vào vũ trụ. Chuyến bay của anh hùng Phạm Tuân khi ấy, theo Thủ tướng, “không chỉ là niềm tự hào mà là hoài bão của nhiều thế hệ người Việt về một giấc mơ lớn chinh phục không gian”.

Trong những năm tiếp theo, Việt Nam từng bước phát triển lĩnh vực công nghệ vũ trụ với nhiều dấu mốc quan trọng. Năm 2008, dù còn nhiều khó khăn nhưng Việt Nam vẫn quyết tâm và phóng thành công vệ tinh viễn thông VINASAT-1 phục vụ liên lạc và phát thanh truyền hình. Đến năm 2012, vệ tinh VINASAT-2 tiếp tục được đưa vào hoạt động, mở rộng phạm vi phủ sóng và góp phần thu hẹp khoảng cách số, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa.

Năm 2013, vệ tinh PicoDragon - vệ tinh đầu tiên do Việt Nam tự phát triển - được phóng lên quỹ đạo, đánh dấu bước tiến quan trọng trong năng lực chế tạo vệ tinh nội địa. Năm 2019, vệ tinh MicroDragon nặng 50kg, là thành quả hợp tác Việt Nam - Nhật Bản, được phóng lên phục vụ viễn thám, góp phần nâng cao năng lực quản lý tài nguyên và ứng phó thiên tai.

Đến năm 2021, vệ tinh NanoDragon do Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tự chủ phát triển đã phóng thành công, tiếp tục nâng cao năng lực chế tạo vệ tinh của Việt Nam.

Hiện nay, vệ tinh radar LOTUSat-1 nặng 600kg đã hoàn thành chế tạo và đang chờ được đưa lên quỹ đạo để vận hành khai thác. Theo Thủ tướng, vệ tinh này có khả năng hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết, là minh chứng rõ nét cho bước tiến vượt bậc của Việt Nam trong làm chủ công nghệ tiên tiến.

Thủ tướng Chính phủ cho biết, Việt Nam tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách cho hoạt động vũ trụ phù hợp với điều kiện Việt Nam và thông lệ quốc tế; nghiên cứu, chuẩn bị cơ sở khoa học và thực tiễn để từng bước hoàn thiện khung khổ pháp lý, tiến tới xây dựng luật vũ trụ.

Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh Việt Nam nhất quán quan điểm phát triển không gian vũ trụ vì mục đích hòa bình, tuân thủ các công ước của Liên Hợp Quốc và luật pháp quốc tế, vì mục tiêu phát triển bền vững và lợi ích của người dân, doanh nghiệp cũng như quốc gia.

Trong thời gian tới, Việt Nam sẽ tiếp tục tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực khoa học và công nghệ vũ trụ, trong đó đặc biệt khai thác tiềm năng hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Theo Thủ tướng, hai bên cần tiếp tục thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực như đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyển giao công nghệ, vận hành và khai thác vệ tinh, phát triển ứng dụng viễn thám, xử lý và phân tích dữ liệu không gian cũng như xây dựng hệ sinh thái công nghiệp vũ trụ.

Hai nước cũng sẽ phối hợp chặt chẽ để phóng vệ tinh LOTUSat-1 vào cuối năm 2027 và khai thác hiệu quả, đồng thời mở rộng hợp tác theo hướng xây dựng năng lực lâu dài cho Việt Nam trong quan sát Trái Đất, ứng dụng dữ liệu vệ tinh và phát triển các hệ vệ tinh nhỏ.

Bày tỏ kỳ vọng về tương lai hợp tác, Thủ tướng nhấn mạnh Trung tâm Vũ trụ Việt Nam sẽ trở thành “bệ phóng chiến lược”, góp phần để lĩnh vực khoa học và công nghệ vũ trụ Việt Nam “bay cao”, đóng góp ngày càng thiết thực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới.