Hiện nay, quy mô số hộ gia đình đối với thôn ở xã được quy định tại khoản 1 Điều 7 Thông tư 04/2012/TT-BNV (được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư 14/2018/TT-BNV).
Cụ thể, thôn ở xã thuộc các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc có từ 150 hộ gia đình trở lên; thuộc các tỉnh Đồng bằng sông Hồng có từ 300 hộ gia đình trở lên; thuộc các tỉnh miền Trung có từ 250 hộ gia đình trở lên.
Còn thôn ở xã thuộc các tỉnh miền Nam có từ 350 hộ gia đình trở lên; thuộc các tỉnh Tây Nguyên có từ 200 hộ gia đình trở lên; thôn xã biên giới, xã đảo có từ 100 hộ gia đình trở lên.
Bên cạnh đó, tổ dân phố ở phường thuộc các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc có từ 200 hộ gia đình trở lên; thuộc các tỉnh Đồng bằng sông Hồng có từ 350 hộ gia đình trở lên. Riêng thành phố Hà Nội có từ 450 hộ gia đình trở lên.
Còn tổ dân phố ở phường thuộc các tỉnh miền Trung có từ 300 hộ gia đình trở lên; thuộc các tỉnh miền Nam có từ 400 hộ gia đình trở lên. Riêng TPHCM có từ 450 hộ gia đình trở lên; thuộc các tỉnh Tây Nguyên có từ 250 hộ gia đình trở lên...
Thông tư 04/2012/TT-BNV (được sửa đổi, bổ sung bởi tại Thông tư 14/2018/TT-BNV) quy định điều kiện sáp nhập thôn, tổ dân phố.
Cụ thể, các thôn, tổ dân phố có quy mô số hộ gia đình dưới 50% quy mô số hộ gia đình quy định tại khoản 1 Điều 7 Thông tư 04/2012/TT-BNV thì phải sáp nhập với thôn, tổ dân phố liền kề.
Bên cạnh đó, các thôn, tổ dân phố đạt từ 50% quy mô số hộ gia đình trở lên theo quy định tại khoản 1 Điều 7 Thông tư 04/2012/TT-BNV ở những nơi có đủ điều kiện thì thực hiện sáp nhập.
Trong quá trình thực hiện sáp nhập thôn, tổ dân phố cần xem xét đến các yếu tố đặc thù về vị trí địa lý, địa hình và phong tục tập quán của cộng đồng dân cư tại địa phương.
Ngoài ra, đề án sáp nhập thôn, tổ dân phố phải được trên 50% số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình của từng thôn, tổ dân phố sáp nhập tán thành.
Liên quan đến tổ chức của thôn, tổ dân phố, mỗi thôn có trưởng thôn; mỗi tổ dân phố có tổ trưởng tổ dân phố. Trường hợp cần thiết thì có 1 phó trưởng thôn, 1 phó tổ trưởng tổ dân phố.
Phó trưởng thôn, phó tổ trưởng tổ dân phố do trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố lựa chọn sau khi thống nhất với Trưởng ban công tác mặt trận thôn, tổ dân phố; UBND xã quyết định công nhận phó trưởng thôn, phó tổ trưởng tổ dân phố.
Sẽ thực hiện sáp nhập thôn, tổ dân phố trong năm nay (Ảnh minh họa: Mạnh Quân).
Cộng đồng dân cư ở thôn, tổ dân phố được bàn, quyết định chủ trương và mức đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình phúc lợi công cộng trong phạm vi cấp xã, thôn, tổ dân phố do nhân dân đóng góp toàn bộ hoặc một phần kinh phí và các công việc tự quản trong nội bộ cộng đồng dân cư phù hợp với quy định của pháp luật.
Cộng đồng dân cư tham gia bàn và biểu quyết để cấp có thẩm quyền quyết định; tham gia ý kiến trước khi cơ quan có thẩm quyền quyết định về các công việc của thôn, tổ dân phố và của cấp xã theo quy định.
Tại đây cũng xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của thôn, tổ dân phố; tham gia tự quản trong việc giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn xã hội và vệ sinh môi trường; giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp ở địa phương, phòng, chống các tệ nạn xã hội.
Tại thôn, tổ dân phố phải đảm bảo thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tham gia, hưởng ứng các phong trào, cuộc vận động do Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội phát động.
Tính đến hết năm 2021, cả nước có 90.508 thôn, tổ dân phố. Trong đó, có 69.580 thôn và 20.928 tổ dân phố.
Mới đây, Kết luận số 27 về tình hình chủ yếu các địa phương quý I; phương hướng, nhiệm vụ quý II, Ban Bí thư quán triệt khẩn trương hoàn thành việc sắp xếp tổ dân phố, thôn, bản.
Trước đó, Bộ Nội vụ được Chính phủ giao chủ trì xây dựng Nghị định về tổ chức hoạt động của thôn, tổ dân phố và một số chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Đây là những nội dung được thể chế hóa, làm căn cứ để các địa phương tổ chức triển khai, thực hiện trong thời gian tới.
Cùng với chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố, Bộ Nội vụ đã phối hợp với các cơ quan báo cáo cấp có thẩm quyền về nội dung này.
Theo cơ quan này, định hướng chung trong việc sắp xếp thôn, tổ dân phố theo hướng tinh gọn đầu mối, giảm số lượng thôn, tổ dân phố đảm bảo phù hợp với quy mô, thực tiễn, đặc điểm từng vùng miền.