Cha mẹ qua đời để lại căn nhà và mảnh đất ở Hà Nội chưa có sổ đỏ. Việc phân chia khối tài sản này khiến các con rơi vào cảnh bất hòa.
Ông Nguyễn Doãn Lân (50 tuổi, ở xã An Khánh, Hà Nội) chia sẻ tình huống: Ngôi nhà của bố mẹ ông Lân được xây dựng từ thời điểm địa phương chưa yêu cầu đầy đủ giấy tờ pháp lý. Từ đó đến nay, nhà đất chỉ có giấy tờ viết tay và giấy xác nhận tạm, chưa từng làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Hiện nay, cha mẹ ông Lân đã mất. Người anh trưởng (sống cùng mẹ nhiều năm) muốn đứng tên toàn bộ căn nhà và mảnh đất.
Khi ông Lân và em út cho rằng tài sản cha mẹ để lại phải được chia đều, người anh trưởng nói nhà đất chưa có sổ đỏ thì không phải tài sản hợp pháp để chia thừa kế.
Về tình huống trên, luật sư Vũ Anh Tuấn (Văn phòng Luật sư Trung Hòa - Hà Nội) phân tích như sau: Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung với người khác.
Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015 quy định cá nhân có quyền để lại tài sản cho người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật. Trường hợp cha mẹ mất mà không để lại di chúc, di sản sẽ được chia theo pháp luật.
Theo đó, di sản được chia cho hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha mẹ, con đẻ, con nuôi của người chết. Do ông bà và cha mẹ đều đã qua đời nên ba anh em ông Lân được hưởng phần di sản ngang nhau.
Việc chia thừa kế không phụ thuộc vào sự đồng ý của tất cả những người thừa kế. Nếu có người không hợp tác hoặc cố tình cản trở, người còn lại hoàn toàn có quyền khởi kiện ra tòa án để yêu cầu chia di sản thừa kế.
Đáng chú ý, đối với di sản là nhà ở, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, pháp luật không bắt buộc phải có sổ đỏ mới được chia.
Chỉ cần trong quá trình giải quyết vụ án, người khởi kiện chứng minh được nhà đất là tài sản do cha mẹ sử dụng ổn định, lâu dài, không có tranh chấp và để lại khi qua đời (thông qua các giấy tờ như giấy viết tay, xác nhận của địa phương, chứng từ nộp thuế…) thì tòa án vẫn có thẩm quyền giải quyết việc chia thừa kế.
Người có yêu cầu chia thừa kế nộp đơn tại TAND nơi có bất động sản, kèm theo các giấy tờ: giấy chứng tử (hoặc trích lục khai tử) của cha mẹ; giấy khai sinh của các đồng thừa kế; giấy tờ chứng minh nguồn gốc, quá trình sử dụng nhà đất (giấy viết tay, xác nhận địa chính, hồ sơ thuế, trích lục thửa đất…); các tài liệu khác như biên bản họp gia đình, biên bản hòa giải tại xã/phường (nếu có).
Sau khi tiếp nhận hồ sơ hợp lệ, tòa án sẽ thụ lý và giải quyết việc chia di sản thừa kế theo đúng quy định của pháp luật.