Hà Nội đang lên kế hoạch mở rộng hàng loạt trục giao thông nội đô. Câu hỏi đặt ra không chỉ là đường rộng thêm bao nhiêu mét, mà là thành phố sẽ tổ chức lại không gian đô thị ra sao để tránh rơi vào vòng xoáy “mở xong không lâu lại tắc”.
Hà Nội đang nghiên cứu mở rộng nhiều trục giao thông huyết mạch nội đô. Trục Quốc lộ 1 (Lê Duẩn – Giải Phóng – Ngọc Hồi) được nghiên cứu nâng mặt cắt lên 90m; Vành đai 2 đoạn Ngã Tư Sở – Cầu Giấy được đề xuất xây dựng cầu cạn có tim trùng với tim đường dưới thấp theo quy hoạch, với mặt cắt ngang khoảng 53,5m cho đường dưới thấp và 19m cho đường trên cao...
Cùng với đó, Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu – Voi Phục đang được gấp rút thi công sau khi hoàn thành giải phóng mặt bằng.
Những động thái này cho thấy thành phố không còn xử lý từng “điểm nghẽn” cục bộ, mà đang tiếp cận bài toán tổ chức lại không gian đô thị ở quy mô lớn hơn.
Hoàn thiện các tuyến vành đai nội đô đáng ra phải làm từ lâu
PGS.TS Hồ Anh Cương, giảng viên cao cấp của Đại học Giao thông Vận tải, cho biết khái niệm các tuyến Vành đai 1, 2, 3 đã được đặt ra từ những năm 1990, song đến nay vẫn chưa hoàn thiện, thông suốt.
“Việc hoàn thiện các đoạn còn thiếu của Vành đai 1 (Hoàng Cầu – Voi Phục) và Vành đai 2 đoạn Ngã Tư Sở - Cầu Giấy là tất yếu. Đây là phần việc lẽ ra phải làm từ lâu để bảo đảm tính đồng bộ của quy hoạch”, ông nói.
Nếu không hạn chế phương tiện cá nhân thì Hà Nội rất khó giải quyết bài toán ùn tắc.
Theo ông Cương, các tuyến vành đai giống như “mạch máu lớn” của đô thị, nếu bị tắc nghẽn thì toàn bộ hệ thống sẽ bị ảnh hưởng. Khi chúng được khai thông, vai trò trung chuyển giữa các trục hướng tâm và khu vực ngoại ô sẽ phát huy hiệu quả, giảm áp lực cho các điểm nóng như Ngã Tư Sở, Đê La Thành - Láng Hạ.
Thực tế nhiều năm qua cho thấy, mỗi khi một đoạn vành đai được khép kín hoặc mở rộng, lưu lượng giao thông khu vực lân cận đều cải thiện đáng kể, ít nhất là trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, ông Cương cũng cảnh báo rằng nếu việc mở rộng đường không được đặt trong một quy hoạch tổng thể, bài bản và có tổ chức lại luồng giao thông hợp lý, thành phố rất dễ rơi vào “vòng luẩn quẩn”: mở rộng đường – dân cư tăng – phương tiện cá nhân gia tăng – ùn tắc tái diễn.
Giao thông không thể tách rời quy hoạch đô thị và sử dụng đất. Nếu mật độ xây dựng tiếp tục gia tăng dọc các tuyến vừa mở rộng, việc điều chỉnh quy hoạch cục bộ thiếu cơ sở khoa học thì hạ tầng sẽ nhanh chóng quá tải và giao thông lại rơi vào thế “chữa cháy”.
Ưu tiên phân bổ không gian cho giao thông công cộng
Một chuyên gia quy hoạch giao thông khác nhận định, mở rộng hạ tầng chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là phải tái phân bổ không gian theo hướng ưu tiên làm đường dành cho người đi bộ, đi xe đạp tiếp cận giao thông công cộng như đường sắt đô thị, xe buýt.
“Nếu Hà Nội chỉ mở thêm làn cho ô tô, xe máy mà không dành đủ không gian cho người dân tiếp cận xe buýt, đường sắt đô thị, bãi đỗ xe trung chuyển và lối tiếp cận an toàn thì rất dễ lặp lại bài học đường rộng hơn nhưng ùn tắc không giảm”, vị này chỉ ra.
Nhiều tuyến đường Hà Nội được mở rộng nhưng do lượng phương tiện cá nhân tăng nhanh nên chỉ sau một thời gian lại ùn tắc. Ảnh: Đình Hiếu
Vị chuyên gia chia sẻ, kinh nghiệm tại Paris hay Seoul cho thấy nhiều thành phố từng ưu tiên hạ tầng cho ô tô cá nhân, nhưng sau đó phải thu hẹp làn xe, tăng diện tích cho người đi bộ và vận tải công cộng vì lượng phương tiện tăng quá nhanh.
Không gian phải được tổ chức đa tầng
Theo các chuyên gia, vấn đề đặt ra không chỉ là mở thêm bao nhiêu mét mặt đường mà là tổ chức không gian theo chiều nào: mặt đất, trên cao hay ngầm.
Với đô thị hơn 10 triệu dân như Hà Nội, vấn đề quy hoạch cần tiếp cận theo cấu trúc đa tầng. Bên cạnh việc mở rộng mặt đất để cải thiện khả năng tiếp cận xe buýt và các điểm trung chuyển, thành phố phải tính toán đồng bộ phương án trên cao và ngầm như những trụ cột dài hạn.
Đơn cử đoạn Vành đai 2 Ngã Tư Sở – Cầu Giấy, việc lựa chọn cầu cạn, đi ngầm hay tổ chức lại mặt đất cần được cân nhắc toàn diện về chi phí – lợi ích, tác động cảnh quan, môi trường và khả năng kết nối lâu dài. “Mỗi lựa chọn đều có hệ quả kéo dài hàng chục năm, không thể quyết định chỉ vì áp lực trước mắt”, chuyên gia lưu ý.
Quy hoạch ngầm cũng không chỉ dành cho đường sắt đô thị, mà còn bao gồm bãi đỗ xe, hạ tầng kỹ thuật, cấp – thoát nước, bảo vệ nguồn nước ngầm… Đây là nền tảng cho phát triển bền vững.
Theo các chuyên gia, mở rộng đường nội đô là cần thiết. Tuy nhiên, mỗi quyết định đầu tư hạ tầng cần được gắn chặt với quy hoạch vận tải công cộng khối lượng lớn, đặc biệt là mạng lưới đường sắt đô thị. Điều này nhằm tạo ra sự chuyển dịch thực sự từ phương tiện cá nhân sang giao thông công cộng, thay vì chỉ nới rộng không gian cho ô tô rồi lại đối mặt với ùn tắc lặp lại.