Ngộ độc thực phẩm gia tăng, Bộ trưởng yêu cầu xử lý không có “vùng cấm”

"Xảy ra ngộ độc thực phẩm đã là một sự thất bại"

Ngày 16/4, tại TPHCM đã diễn ra Lễ phát động tháng hành động vì an toàn thực phẩm (ATTP) năm 2026, với chủ đề "Bảo đảm ATTP, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố”.

Phát biểu tại buổi lễ, bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở ATTP TPHCM cho biết, TPHCM là một siêu đô thị hơn 14 triệu dân. Trong thời gian qua, dù địa phương đã có nhiều nỗ lực, cố gắng để công tác bảo đảm ATTP đạt hiệu quả tốt nhất nhưng vẫn còn rất nhiều thử thách, tồn tại và khó khăn.

Đặc biệt, từ đầu năm 2026, nhiều vụ việc mất an toàn, ngộ độc thực phẩm ở khu vực trường học và thức ăn đường phố (với mặt hàng bánh mì) đã xuất hiện.

Bà Lan nhận định, thức ăn đường phố và dịch vụ ăn uống nhỏ lẻ là lĩnh vực rất khó kiểm soát trong vấn đề ATTP, từ khâu lựa chọn nguyên liệu có nguồn gốc, xuất xứ, bảo đảm chất lượng rõ ràng, kiểm soát phụ gia, hóa chất đến hành vi, thói quen của người hành nghề...

Chỉ cần một khâu đứt gãy trong chuỗi nêu trên sẽ dẫn đến nguy cơ xảy ra những hậu quả hết sức nghiêm trọng.

Chính vì vậy, Ban chỉ đạo liên ngành về an toàn thực phẩm của TPHCM nói chung và Sở ATTP nói riêng chọn thức ăn đường phố làm trọng tâm trong tháng hành động về ATTP năm nay, tập trung vào 3 nội dung chính.

Thứ nhất, tiếp tục nâng cao nhận thức, tăng cường tuyên truyền cho người hành nghề trong ý thức tuân thủ pháp luật; tuyên truyền giúp người dân hiểu, lựa chọn và sử dụng thực phẩm an toàn trong thời tiết nóng ẩm hiện nay.

Thứ hai, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và xử phạt mang tính răn đe những vi phạm, đồng thời công khai cho cộng đồng biết để có thể đánh giá và lựa chọn thực phẩm tốt nhất.

Thứ ba, chủ động phòng ngừa ngộ độc thực phẩm và xử lý sao cho hiệu quả nhất nếu chẳng may có ngộ độc xảy ra. Để làm được điều này, Sở ATTP sẽ tiếp tục công tác tập huấn và tăng cường kiểm tra các bếp ăn trường học, cơ sở cung cấp suất ăn cho trường; phối hợp chặt chẽ hơn nữa với Sở Y tế trong nhiệm vụ cấp cứu cho bệnh nhân, trước khi đi đến kết luận vụ việc.

"Trong thời gian qua, có những vấn đề được điều tra, xử lý quá chậm. Lúc mới xảy ra vụ việc cả thành phố quan tâm, nhưng đến khi xử phạt thì đã đi vào quên lãng, vì lại có những vụ mới xảy ra, nên chưa phát huy được hết tính hiệu quả.

Khi xảy ra ngộ độc thực phẩm đã là một sự thất bại. Bởi vì đó là hệ quả của cả một quá trình phòng ngừa, mà lỗi do mình làm chưa tốt.

Đến hẹn lại lên, trong tháng hành động vì ATTP này, chúng tôi kêu gọi tất cả cơ sở sản xuất, kinh doanh lĩnh vực ăn uống hoạt động với ý thức tuân thủ pháp luật, coi việc này như văn hóa doanh nghiệp và trách nhiệm xã hội.

Chúng tôi cũng kêu gọi cộng đồng, người dân ủng hộ lực lượng chức năng làm công tác bảo đảm ATTP, đó cũng là cách tự bảo vệ mình. Người dân hãy lưu ý đến thời hạn sản phẩm và những thông tin về xử phạt, để né tránh những sản phẩm không bảo đảm chất lượng.

Và đặc biệt, khi có những thông tin, chứng cứ về địa điểm, sự việc mất ATTP, hãy báo cho cơ quan chức năng để được xử lý kịp thời", bà Phạm Khánh Phong Lan đề nghị.

Không có "vùng cấm" trong xử lý vi phạm

Có mặt tại buổi lễ, bà Đào Hồng Lan, Bộ trưởng Bộ Y tế cho biết, ATTP ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, chất lượng giống nòi và sự phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng cần được thực hiện thường xuyên, liên tục, không phải chỉ trong một giai đoạn hay một chiến dịch.

Thời gian qua, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng, Nhà nước và sự phối hợp của các Bộ, ngành, nhiều giải pháp đã được triển khai, từ hoàn thiện thể chế đến tăng cường kiểm tra, giám sát. Tuy nhiên, vấn đề ATTP vẫn còn nhiều diễn biến phức tạp.

Theo thống kê, trong quý I, cả nước ghi nhận khoảng 30 vụ ngộ độc thực phẩm, tăng 20 vụ với cùng kỳ năm trước. Trong đó, 9 vụ có nhiều nạn nhân (hơn 30 người), nhiều trường hợp việc liên quan đến dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố. Điều này cho thấy nguy cơ mất ATTP vẫn hiện hữu, đòi hỏi các giải pháp mạnh mẽ, quyết liệt hơn nữa.

Chính vì vậy, bà Lan đánh giá việc TPHCM chọn chủ đề liên quan đến dịch vụ ăn uống nhỏ lẻ và thức ăn đường phố trong tháng hành động vì ATTP là sát với thực tiễn, để trên cơ sở đó có những giải pháp tập trung xử lý, thu hút sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là những người sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực liên quan.

Bộ trưởng Bộ Y tế yêu cầu các cơ quan chức năng thời gian tới tập trung vào các nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết là hoàn thiện hệ thống pháp luật. Bộ Y tế đang xây dựng, trình Quốc hội Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, hướng tới mô hình quản lý hiện đại, rõ trách nhiệm, thẩm quyền.

Thứ hai, chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy quản lý nhỏ lẻ theo từng ngành sang quản lý theo chuỗi giá trị hàng hóa, từ khâu sản xuất đến khi thực phẩm lên bàn ăn của người dân. Bên cạnh đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, truy xuất nguồn gốc sản phẩm và tăng cường phối hợp liên ngành để kiểm soát hiệu quả hàng giả, hàng kém chất lượng.

Ở góc độ địa phương, Bộ trưởng Bộ Y tế đề nghị các tỉnh, thành phố tăng cường chỉ đạo, tổ chức thực hiện đồng bộ các giải pháp; đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và người dân; tăng cường kiểm tra, hậu kiểm, xử lý nghiêm các vi phạm và "không có vùng cấm".

Đối với doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra là phải tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật, coi an toàn thực phẩm là trách nhiệm và đạo đức kinh doanh. Bộ trưởng nhấn mạnh, uy tín doanh nghiệp có thể xây dựng trong nhiều năm, nhưng cũng có thể mất đi rất nhanh khi xảy ra vi phạm về ATTP, mà mới đây vụ việc ở Công ty Cổ phần đồ hộp Hạ Long là một dẫn chứng.

Bên cạnh đó, người tiêu dùng cũng cần chủ động nâng cao kiến thức, lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đồng thời tích cực phản ánh các hành vi vi phạm đến cơ quan chức năng.

"Công tác bảo đảm ATTP là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, quyết liệt và sự chung tay của toàn xã hội, với tinh thần trách nhiệm cao nhất của từng Bộ, ngành, từng chủ thể và người dân”, Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định.

TPHCM kiến nghị gì về mô hình quản lý ATTP hiện nay?

Sau buổi lễ phát động, Bộ trưởng Bộ Y tế tiếp tục có cuộc làm việc với UBND TPHCM về vấn đề đánh giá mô hình quản lý ATTP ở địa phương.

Tiếp đoàn công tác, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TPHCM cho biết, trong thời gian gần đây, một số vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra tại bếp ăn trong trường học và cơ sở kinh doanh bánh mì ở TPHCM gây xôn xao dư luận xã hội.

Điển hình như vụ xảy ra tại hộ kinh doanh bánh mì Cô Bích (phường Hạnh Thông) với 316 người mắc; vụ việc ở hộ kinh doanh bánh mì Ngọc Hà (phường Phú Mỹ) khiến 125 người ăn là nạn nhân; vụ sử dụng bánh mì trong chuyến tham quan dã ngoại của học sinh trường THCS Tân Túc hay vụ tại trường tiểu học Nguyễn Văn Triết, khiến hàng chục học sinh phải cấp cứu mỗi vụ.

Lãnh đạo UBND TPHCM chia sẻ, nguyên nhân chủ yếu của việc số vụ ngộ độc tăng cao so với năm liền trước là do sau sáp nhập, địa bàn quản lý được mở rộng, phạm vi thống kê được bao quát đầy đủ hơn, nên số liệu ghi nhận có xu hướng tăng. Thực tế này cũng cho thấy nguy cơ mất ATTP vẫn còn tiềm ẩn, đặc biệt tại các bếp ăn tập thể và hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố.

Mặc dù Sở ATTP đã có nhiều nỗ lực trong việc tuyên truyền, tập huấn kiến thức cho các đối tượng, cũng như tăng cường giám sát, kiểm soát nguy cơ, chủ động triển khai các biện pháp phòng ngừa ngộ độc và kịp thời xử lý các sự cố phát sinh, nhưng tình hình ngộ độc thực phẩm vẫn có nguy cơ xảy ra.

Điều này cho thấy cần phải tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền, tập huấn; phối hợp các Sở ngành, đoàn thể; tăng cường vai trò giám sát ATTP của địa phương đối với nhóm đối tượng hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố; đổi mới công tác giám sát với các nhóm nguy cơ cao; nâng cao năng lực phát hiện sớm, cảnh báo nguy cơ xảy ra ngộ độc thực phẩm và xử lý kịp thời các sự cố...

Trước thực tế trên, UBND TPHCM nêu một số đề xuất, kiến nghị đến Bộ Y tế và các Bộ, ngành liên quan trong công tác xây dựng mô hình quản lý ATTP.

Một là, tổ chức một cơ quan quản lý ATTP tại trung ương trực thuộc Bộ chuyên ngành và thành lập Sở ATTP tại địa phương, nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước khi thực hiện việc kiểm tra và tăng cường thực thi pháp luật của các bộ ngành liên quan; đảm bảo tính nhất quán của hệ thống và tính thống nhất của các biện pháp kiểm soát ATTP trong toàn bộ chuỗi thực phẩm trong cả nước.

Hai là, thực hiện quản lý ATTP theo chuỗi giá trị sản phẩm. Trong đó, khâu sản xuất, sơ chế ban đầu, khai thác, hoạt động kiểm soát giết mổ... tuân thủ theo quy định của pháp luật liên quan nhằm tận dụng được nguồn lực sẵn có, tránh chồng chéo chức năng nhiệm vụ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Ba là, xây dựng và triển khai các biện pháp phòng ngừa từ khâu sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh đối với nguyên liệu, phụ gia thực phẩm và chất hỗ trợ sử dụng trong chế biến, sản xuất thực phẩm có khả năng sử dụng sai mục đích, dễ bị lạm dụng thành các chất nguy hại.

Đồng thời, TPHCM kiến nghị Bộ Y tế xem xét, bổ sung nội dung “Quy định cụ thể nhóm, hàm lượng và mức giới hạn phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm sử dụng trong nguyên liệu thực phẩm, chế biến và sản xuất thực phẩm". Việc này nhằm giúp cơ quan quản lý ATTP có đủ căn cứ pháp lý để xác lập và xử lý hành vi vi phạm.