Bộ Nội vụ đánh giá lương cơ sở hiện hành chỉ bằng 56% lương tối thiểu bình quân trong doanh nghiệp, hệ số lương thấp khiến đời sống lao động khu vực công khó khăn.
Bộ Tư pháp đang thẩm định hồ sơ dự thảo Nghị định điều chỉnh lương cơ sở và chế độ tiền thưởng với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang do Bộ Nội vụ xây dựng. Cơ quan soạn thảo đề xuất mức tăng lương cơ sở từ 2,34 lên 2,53 triệu đồng từ ngày 1/7. Lý do mức hiện hành chỉ bằng 56% lương tối thiểu vùng bình quân khu vực doanh nghiệp, hệ thống bảng lương cũng thấp khiến đời sống công chức, viên chức và lực lượng vũ trang còn nhiều khó khăn.
Các nhóm thụ hưởng gồm cán bộ, công chức từ Trung ương đến cấp xã; viên chức đơn vị sự nghiệp công lập; lao động hợp đồng trong cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập; người làm việc trong các hội được ngân sách hỗ trợ; lực lượng vũ trang và người làm việc trong tổ chức cơ yếu; cùng người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố.
Góp ý cho dự thảo, hàng loạt địa phương như Lai Châu, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Quảng Ngãi, Đăk Lăk, Tây Ninh, Vĩnh Long, Cần Thơ, Cà Mau đề xuất cơ quan soạn thảo trình Chính phủ tăng cao hơn mức 2,53 triệu đồng nhằm đảm bảo đời sống công chức, bù đắp trượt giá, giữ chân người tài, đồng thời tiếp tục nghiên cứu cải cách chính sách tiền lương phù hợp vị trí việc làm.
Đại diện Lai Châu cho biết lương cơ sở dự kiến 2,53 triệu đồng mỗi tháng "chỉ bằng khoảng 56,6% mức lương tối thiểu vùng trong khu vực doanh nghiệp năm 2026", chưa đảm bảo đời sống của cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Sau sắp xếp bộ máy, khối lượng công việc tại cấp xã phường tăng, yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao. Trong khi thu nhập của cán bộ công chức viên chức còn thấp, giá cả hàng hóa tăng cao, tiền lương chưa đáp ứng nhu cầu chi tiêu thiết yếu của gia đình họ dẫn đến lực lượng này chưa yên tâm công tác, đồng thời không thu hút được người có năng lực, trình độ cao vào khu vực công.
Đại diện Đăk Lăk cũng nhận định mức tăng 8% chưa thực sự tương xứng với tốc độ trượt giá và biến động thị trường, khó đảm bảo mức sống cơ bản cho cán bộ, công chức trong điều kiện chi phí sinh hoạt không ngừng "leo thang". "Đề nghị Bộ Nội vụ xem xét trình Chính phủ điều chỉnh lương cơ sở cao hơn mức 8% hoặc có lộ trình tăng lương phù hợp nhằm tạo động lực và giúp đội ngũ yên tâm công tác", tỉnh này kiến nghị.
Ngoài đề xuất tăng cao hơn mức trên, TP Cần Thơ đề nghị cơ quan soạn thảo khi điều chỉnh mức lương cơ sở cần bám sát tinh thần cải cách tiền lương nhằm từng bước nâng cao đời sống đội ngũ cán bộ công chức; thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao trong khu vực công bởi còn khoảng cách đáng kể so với ngoài nhà nước.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng cho rằng mức điều chỉnh như trên thì tiền lương thấp nhất của cán bộ công chức, viên chức vẫn thấp hơn mức lương tối thiểu vùng bình quân khu vực doanh nghiệp nên chưa đảm bảo tương quan với thị trường lao động. Cơ quan này đề nghị Bộ Nội vụ làm rõ khoảng cách tiền lương giữa khu vực công và khối doanh nghiệp, mức độ đáp ứng nhu cầu sống tối thiểu của cán bộ, công chức, viên chức sau điều chỉnh để có mức tăng phù hợp hơn. Tăng lương cơ sở là cần thiết và phù hợp song cần bổ sung quy định mang tính chuyển tiếp gắn với lộ trình cải cách tiền lương trả theo vị trí việc làm.
Công chức làm việc tại Trung tâm phục vụ hành chính công Đà Nẵng. Ảnh: Nguyễn Đông
Trong khu vực công, lương cơ sở là căn cứ tính lương trong bảng lương, phụ cấp và các chế độ khác theo công thức lương = lương cơ sở x hệ số lương. Đây cũng là cơ sở để tính hoạt động phí, sinh hoạt phí và các khoản trích theo quy định.
Ví dụ, một công chức A3 nhóm 2 bậc 1, hưởng hệ số lương 5,75 thì tiền lương của người này trước khi điều chỉnh là 13,455 triệu đồng; sau điều chỉnh sẽ tăng lên 14,547 triệu đồng. Tiền lương trên chưa bao gồm phụ cấp.
Tại khu vực doanh nghiệp, lương tối thiểu vùng hiện hành vùng 1 là 5,31 triệu đồng với vùng I; 4,73 triệu vùng II; 4,14 triệu vùng III và 3,7 triệu vùng IV. Đây là mức sàn để doanh nghiệp và người lao động thỏa thuận trả lương trong điều kiện làm việc tối thiểu.
Dù cao hơn lương cơ sở khu vực công, song đây là mức thấp nhất để người lao động và chủ sử dụng lao động thỏa thuận, đảm bảo không được trả thấp hơn mức trên. Thu nhập của lao động khu vực này gồm tiền lương tháng, phụ cấp và một số khoản bổ sung theo hiệu suất công việc. Cục Thống kê công bố thu nhập bình quân của lao động làm công hưởng lương trong quý I/2026 là 10 triệu đồng.
Tổ chức Lao động quốc tế ILO tại Việt Nam phân tích giai đoạn 2015-2022, lương tối thiểu danh nghĩa của lao động khu vực doanh nghiệp tăng từ 119 USD lên 168 USD mỗi tháng nhưng giá trị thực tăng chậm do lạm phát. Giai đoạn 2015-2019, lương danh nghĩa tăng 42,7% nhưng thực tế chỉ tăng 20,1%; từ 2020-2022, lương danh nghĩa tăng hơn 6%, song thực tế chỉ tăng 0,7%.