Hà Nội và nhiều tỉnh phía Bắc lần đầu ghi nhận chỉ số ô nhiễm không khí (AQI) vượt ngưỡng 200 trong mùa đông này, mức cảnh báo gây nguy hại khẩn cấp cho phổi và hệ tim mạch.
Sáng nay và hôm qua, hệ thống quan trắc của Cục Kiểm soát ô nhiễm môi trường ghi nhận nồng độ bụi mịn tăng đột biến tại nhiều khu vực. Điểm đo tại cổng Đại học Bách khoa Hà Nội (đường Giải Phóng) báo chỉ số AQI vọt lên 210. Theo thang bảng đo, mức trên 200 được xếp loại "rất xấu", gây nguy hại cho sức khỏe mọi người dân. Trạm 556 Nguyễn Văn Cừ báo chỉ số 201, trong khi công viên Khuất Duy Tiến ghi nhận mức 160.
Nhiều điểm đo ở các tỉnh phía Bắc cũng có chất lượng không khí xấu như Khu công nghiệp Thăng Long 2 (Hưng Yên) 170; Khu liên cơ quan Bắc Giang 154; UBND TP Hải Dương cũ 153; Công viên Nam Cao (Phủ Lý) 153; cầu Thái Bình (Hưng Yên) 189.
AQI là chỉ số chất lượng không khí, phản ánh mức độ ô nhiễm từ 0 đến trên 300; trong đó mức trên 200 được coi là nguy hại, mọi người đều có nguy cơ bị ảnh hưởng.
Người dân đeo khẩu trang trên đường phố Hà Nội. Ảnh: Hoàng Giang
Lý giải nguyên nhân, Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, nhận định ô nhiễm thường tăng cao từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau. Thời điểm này, miền Bắc chịu ảnh hưởng của gió lặng, sương mù, độ ẩm cao và ít nắng. Các yếu tố thời tiết này tạo thành lớp màn ngăn bụi khuếch tán lên cao, khiến các chất ô nhiễm bị nén chặt sát mặt đất và tích tụ kéo dài nhiều ngày.
Đánh giá về tác động sức khỏe, bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Hội Bệnh mạch máu Việt Nam, so sánh việc hít thở không khí ngoài đường trong một buổi sáng những ngày này "gây tác hại ngang với hút hai bao thuốc lá". Bụi mịn xâm nhập sâu vào đường thở, làm tổn thương niêm mạc khí quản, phế quản và đi thẳng vào các phế nang, gây viêm, xơ hóa. Nhóm người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền hô hấp rất dễ tái phát viêm xoang, viêm họng, thậm chí viêm phế quản phổi nặng.
Không chỉ tàn phá phổi, ô nhiễm không khí còn tấn công hệ tim mạch và thị lực. Bác sĩ Lê Ngô Minh Như (Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM - Cơ sở 3) cảnh báo bụi mịn bám vào nhãn cầu hoặc xuyên sâu vào mô mắt sẽ gây viêm kết mạc, tổn thương giác mạc. Các hạt bụi siêu nhỏ cũng làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) gọi ô nhiễm không khí là "kẻ giết người thầm lặng", liên quan đến 30% ca tử vong do ung thư phổi và 43% ca tử vong do bệnh hô hấp. Các nghiên cứu từ Đại học Chicago (Mỹ) cũng chỉ ra rằng tình trạng này làm giảm tuổi thọ trung bình hơn hai năm, tác động tiêu cực tương đương hút thuốc lá.
Để bảo vệ sức khỏe, các chuyên gia khuyến cáo người dân hạn chế tối đa ra đường. Nếu bắt buộc di chuyển, mọi người cần đeo khẩu trang chuyên dụng lọc bụi mịn và kính bảo vệ mắt. Sau khi về nhà, việc vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý và rửa mặt sạch giúp loại bỏ bụi bám. Người dân nên tạm dừng chạy bộ, đạp xe ngoài trời, chuyển sang tập luyện trong nhà để tránh hít phải lượng lớn khí độc khi vận động mạnh.
Về dinh dưỡng, bác sĩ khuyên tăng cường thực phẩm giàu đạm, rau xanh và trái cây chứa nhiều vitamin C như cam, bưởi để nâng cao đề kháng. Các biện pháp hỗ trợ phổi thải độc gồm tập thở bụng (thở cơ hoành) để tăng lượng oxy và xông hơi nước nóng với tinh dầu nhằm làm ẩm đường thở. Khi cơ thể xuất hiện dấu hiệu viêm hô hấp kéo dài, đau ngực hoặc khó thở, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để thăm khám.