Bộ Giáo dục và Đào tạo hai ngày trước bắt đầu lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều về xử phạt hành chính trong lĩnh vực giáo dục.
Theo đó, ngoài phạt tiền 5-10 triệu đồng kèm xin lỗi công khai nạn nhân như quy định hiện hành, học sinh có hành vi xúc phạm, xâm phạm thân thể của giáo viên và bạn bè có thể bị cách ly tạm thời khỏi môi trường học; hoặc chuyển đến các cơ sở giáo dục chuyên biệt, trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập, tư vấn học đường, y tế chuyên khoa để được hỗ trợ.
Việc áp dụng hình thức xử lý bổ sung thực hiện theo đề nghị của trường và quyết định của cơ quan có thẩm quyền, căn cứ vào mức độ nghiêm trọng của hành vi.
Cô Nguyễn Thị Vân Hồng, hiệu trưởng trường THCS Chương Dương, Hà Nội, nhìn nhận việc Bộ thêm quy định cách ly học sinh đáp ứng đúng yêu cầu thực tiễn. Cô Hồng thấy tình trạng học sinh có hành vi lệch chuẩn, nhất là xúc phạm, hành hung giáo viên và bạn học đang diễn ra phức tạp. Trong khi đó, trường khó xử lý do thiếu chế tài cụ thể.
Cô Vân Hồng và TS giáo dục học Nguyễn Thị Thu Huyền, thành viên hội đồng chương trình Teach for Vietnam, cùng cho rằng quy định mới sẽ tạo hành lang pháp lý để trường có công cụ xử lý kiên quyết, minh bạch, bảo vệ quyền được học trong môi trường an toàn của đa số học sinh và uy tín của nhà giáo.
Theo kết quả khảo sát VnExpress thực hiện với hơn 4.300 độc giả, 66% người được hỏi thấy biện pháp cách ly học sinh phạm lỗi là phù hợp, 30% cho rằng "còn nhẹ" và chỉ 4% đánh giá "quá nặng".
Thuộc nhóm đa số, anh Lâm Hùng, có con học lớp 8 ở TP HCM, thấy biện pháp mới phù hợp và ủng hộ.
Anh kể khi biết quy định mới về kỷ luật học sinh sẽ có hiệu lực từ 31/10, hình thức kỷ luật cao nhất là viết bản tự kiểm điểm, anh và nhiều phụ huynh thấy không yên tâm vì cho rằng biện pháp này không hiệu quả với những học sinh cá biệt, khó uốn nắn.
"Không đuổi học hay đình chỉ thì cũng cần có những giải pháp như cách ly, chuyển học sinh phạm lỗi sang môi trường khác để đảm bảo an toàn cho bạn bè trong lớp", anh nói. "Cách làm này cũng giúp phụ huynh đỡ lo lắng".
Có kinh nghiệm thực tế, thầy Nguyễn Quang Tùng, hiệu trưởng trường THCS và THPT M.V.Lômônôxốp, Hà Nội, kể trường từng cách ly ba ngày một học sinh đánh nhau, đe dọa bạn, hút thuốc lá điện tử trong nhà vệ sinh. Em này được yêu cầu ở trên thư viện đọc sách, học nội quy và dọn sách. Với học sinh tái phạm và ở mức độ nghiêm trọng, trường cách ly một tháng, thiết kế một lớp học riêng để đảm bảo chương trình. Thầy hiệu trưởng cho biết cả hai trường hợp trên đều có hiệu quả rõ rệt.
Không phủ nhận sự đúng đắn, lý tưởng của dự thảo, song các nhà giáo cũng "thẳng thắn đánh giá" rằng việc cách ly, chuyển học sinh tới môi trường chuyên biệt khó thực hiện.
"Quy định này nghe qua rất hợp lý nhưng thực tế khó khả thi", thầy Đinh Phú Cường, hiệu trưởng trường THCS Nguyễn Văn Luông, TP HCM, bày tỏ.
Theo thầy Cường, khó khăn đầu tiên là việc xác định hành vi ảnh hưởng tiêu cực tới an toàn của trường rất "vô chừng và cảm tính". Dự thảo quy định yêu cầu việc áp dụng biện pháp nào cần sự tham gia của trường, cơ quan quản lý giáo dục, gia đình, y tế, công an (nếu cần); thẩm quyền ra quyết định là cơ quan quản lý trực tiếp hoặc UBND cấp xã, tỉnh theo phân công.
Thầy Cường đặt câu hỏi nếu các bên không thống nhất được mức độ hành vi thì xử lý học sinh ra sao, nhất là khi thẩm quyền quyết định không phải nhà trường.
TS Nguyễn Thị Thu Huyền cũng thấy rằng việc xử lý đang phụ thuộc quá nhiều bên, trường sẽ khó áp dụng giải pháp mới một cách hiệu quả, triệt để.
"Rất có thể chỉ những vụ việc rất ồn ào, sức ép dư luận lớn thì tất cả các bên mới đồng thuận vận dụng hình thức cách ly khỏi môi trường học tập", bà Huyền nói.
Song song với việc đưa ra quyết định cách ly, các nhà giáo băn khoăn về thời gian tối đa áp dụng biện pháp này cũng như cá nhân, tổ chức nào sẽ là đơn vị đánh giá, quyết định kết thúc cách ly.
Thí sinh dự thi lớp 10 tại THCS Trần Quốc Toản, TP HCM, tháng 6/2024. Ảnh: Quỳnh Trần
Một khó khăn lớn khác mà các trường phải đối mặt là nhân lực, cơ sở vật chất khi áp dụng cách ly học sinh.
Cô Vân Hồng hiểu rằng cách ly nghĩa là trường phải thiết kế riêng một chương trình giáo dục cho học sinh vi phạm, từ dạy chính khóa tới tư vấn tâm lý, có thể phạt bằng cách lao động, tham gia các hoạt động cộng đồng... Nhưng cô thấy rằng những điều này đều "vô cùng thách thức" với trường công lập, khi thiếu giáo viên, nhân viên, phòng học là vấn đề thường trực.
"Một học sinh cách ly đã khó, 2-3 em thì lấy đâu ra người, phòng học, rồi cơ chế trả lương cho các thầy cô, nhân viên ra sao?", cô Hồng băn khoăn.
Nếu không cách ly học sinh tại trường, việc chuyển các em đến các cơ sở chuyên biệt cũng khó khả thi. Thầy Cường cho biết đô thị lớn như TP HCM cũng không có cơ sở giáo dục chuyên biệt hoặc trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập cho học sinh. Hiện, những nơi này chủ yếu nhận học sinh khuyết tật, tự kỷ, tăng động.
Hiệu trưởng Nguyễn Quang Tùng cũng bày tỏ thông cảm với những khó khăn của các trường học, nhất là trường công khi áp dụng biện pháp cách ly học sinh.
"Chúng tôi làm được cũng nhờ tự chủ tài chính và nhân sự phụ trách tư vấn tâm lý, quản lý thư viện đầy đủ. Những trường thiếu giáo viên và nhân viên chuyên trách thì thực sự khó khăn", thầy Tùng chia sẻ.
Để giải pháp này có thể đi vào thực tế, thầy Cường và TS Huyền đề xuất cần trao quyền nhiều hơn cho trường học, bởi thầy cô, ban giám hiệu sẽ là người hiểu rõ mức độ, tính chất sự việc.
Cô Vân Hồng cũng mong có thêm hướng dẫn rõ ràng từ Bộ, bổ sung định nghĩa, tiêu chí và quy trình xử lý thống nhất. Nếu được, cô cho rằng Bộ có thể triển khai thí điểm ở một số địa phương để đánh giá hiệu quả, rút kinh nghiệm trước khi áp dụng đại trà.
"Dự thảo là một bước tiến cần thiết để bảo vệ môi trường giáo dục, bảo vệ nhà giáo và học sinh, củng cố kỷ cương trường học. Tuy nhiên, để khả thi và đảm bảo tính nhân văn, rất cần quy định cụ thể, minh bạch, song hành với các giải pháp hỗ trợ giáo dục nhằm giúp học sinh vi phạm có cơ hội sửa chữa và tái hòa nhập", cô Hồng nói.