Đề xuất đưa khoản lỗ hơn 44.000 tỉ đồng của EVN vào giá điện đang vấp phải lo ngại từ chuyên gia về tính hợp lý và tác động đến người dân.
EVN đang kinh doanh ra sao?
Đề xuất của Bộ Công Thương về việc đưa khoản lỗ lũy kế hơn 44.000 tỉ đồng của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) vào giá bán lẻ điện bình quân hiện đang thu hút sự chú ý lớn từ dư luận. Vậy tình hình tài chính kinh doanh của EVN thể hiện trên báo cáo tài chính đang ra sao?
Theo báo cáo tài chính riêng năm 2024, EVN ghi nhận lỗ lũy kế 45.374 tỉ đồng, giảm 10% so với năm trước. Kết quả này có được nhờ doanh nghiệp đã quay lại trạng thái có lãi sau thuế 5.237 tỉ đồng trong năm 2023, sau hai năm liên tiếp thua lỗ nặng.
Khoản lỗ lũy kế của EVN hình thành trong giai đoạn 2022 - 2023, với mức lỗ lần lượt 26.498 tỉ đồng và 23.529 tỉ đồng, số lỗ lũy kế 2 năm này khoảng 50.027 tỉ đồng.
Theo báo cáo của EVN, do ảnh hưởng của tình hình địa chính trị trên thế giới, chi phí mua điện tăng cao trong giai đoạn năm 2022-2023, dẫn đến EVN gặp nhiều khó khăn trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Điều này dẫn đến việc vốn đầu tư Nhà nước vào EVN giảm, không bảo toàn được vốn đầu tư của Nhà nước tại doanh nghiệp.
Các chuyên gia lĩnh vực năng lượng cho rằng cần làm rõ nguyên nhân các khoản lỗ, đảm bảo minh bạch trước khi phân bổ vào giá điện. Ảnh: EVN
Phân tích báo cáo kết quả kinh doanh cho thấy trong cả hai năm lỗ nặng nhất, công ty mẹ EVN đều rơi vào tình trạng bán dưới giá vốn, tức doanh thu không bù đắp được chi phí.
Song, vấn đề này đã cải thiện đáng kể khi bước sang năm 2024, EVN ghi nhận doanh thu 479.835 tỉ đồng, còn giá vốn 470.910 tỉ đồng. Do vậy, EVN đã có lợi nhuận gộp dương 8.924 tỉ đồng so với cùng kỳ âm 27.707 tỉ đồng. Kết quả, công ty mẹ EVN đã báo lãi sau thuế 5.237 tỉ đồng.
Trên báo cáo hợp nhất toàn tập đoàn, doanh thu thuần của EVN năm 2024 đạt mức kỷ lục với 580.537 tỉ đồng, tăng 16% so với 2023. Chi phí giá vốn bán hàng và cung cấp dịch vụ đạt 530.948 tỉ đồng, tăng khoảng 9%.
Có thể thấy sau khi tăng giá bán điện, lợi nhuận gộp từ hoạt động bán điện của EVN đã cải thiện đáng kể với mức hơn 46.400 tỉ đồng. Cuối cùng, EVN vẫn ghi nhận lợi nhuận trước thuế hợp nhất đạt tới 9.436 tỉ đồng, bất chấp việc lợi nhuận từ công ty liên kết và doanh thu tài chính sụt giảm, trong khi chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp gia tăng.
Tài sản lớn, nợ phải trả cũng nhiều
Trên báo cáo hợp nhất, tính đến cuối năm 2024, tổng tài sản của EVN ở mức 675.872 tỉ đồng, tăng hơn 4% sau một năm. Trong đó, tiền mặt và tiền gửi ngân hàng của EVN đạt khoảng 91.300 tỉ đồng.
Ở chiều ngược lại, EVN cũng đang ghi nhận khoản nợ phải trả 474.630 tỉ đồng, tăng 5% so với đầu năm. Trong đó, nợ ngắn hạn là 195.716 tỉ đồng, cao hơn tổng tài sản ngắn hạn gần 7.000 tỉ đồng.
Trong cơ cấu nợ ngắn hạn, phần lớn là khoản tiền phải trả người bán với 111.758 tỉ đồng, tiếp đến là vay và nợ thuê tài chính ngắn hạn với 47.774 tỉ đồng.
Còn với nợ dài hạn, vay và nợ thuê tài chính lại chiếm chủ yếu với 276.296 tỉ đồng. Như vậy, tổng các khoản vay và nợ thuê tài chính dài hạn lẫn ngắn hạn ở mức hơn 324.000 tỉ đồng, trong đó phần lớn là dài hạn.
Về đề xuất phân bổ khoản lỗ của EVN vào giá điện, ông Hà Đăng Sơn - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh cho rằng, EVN cần báo cáo chi tiết các chi phí cấu thành nên khoản lỗ và chỉ chấp thuận phân bổ các chi phí hợp lý vào giá bán lẻ điện bình quân, thay vì chấp thuận phân bổ toàn bộ khoản lỗ theo báo cáo tài chính đã được kiểm toán.
Ông Sơn lý giải, các báo cáo tài chính năm 2022, 2023 và 2024 đã được kiểm toán và được công bố trên website EVN không cho thấy chi tiết các chi phí cấu thành nên khoản lỗ. Do đó, tiềm ẩn khả năng còn bao gồm các chi phí không phù hợp do chưa tối ưu chi phí trong quy trình quản lý và sản xuất, truyền tải, phân phối điện.
Trong quá khứ, Bộ Công Thương cũng từng đề xuất hạch toán khoản lỗ của EVN vào giá bán lẻ điện bình quân.
Theo đó, tháng 9.2023, khi ban hành dự thảo sửa đổi Quyết định 24/2017 về cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân, Bộ Công Thương đề xuất giá bán lẻ điện bình quân tính thêm chênh lệch tỉ giá, lỗ sản xuất kinh doanh.
Việc hạch toán khoản lỗ của EVN vào giá điện cũng vấp phải những ý kiến trái chiều, các chuyên gia năng lượng nhận định đề xuất đó không phù hợp, thậm chí không đúng luật.
Thời điểm đó, Cục Điều tiết điện lực (Bộ Công Thương) giải thích rằng, nếu không có quy định cụ thể về việc xem xét thu hồi lỗ sản xuất kinh doanh điện trong quá khứ sẽ có thể ảnh hưởng đến khả năng phát triển và bảo toàn vốn Nhà nước của EVN, nếu hoạt động sản xuất kinh doanh thua lỗ kéo dài.