Dự thảo sửa đổi Luật Phòng chống tác hại thuốc lá bổ sung nhiều địa điểm cấm hút hoàn toàn, gồm cơ sở tôn giáo, di tích, chợ, bến xe và phương tiện công cộng.
Bộ Y tế đề xuất cấm hoàn toàn hút thuốc lá tại cơ sở vui chơi, giải trí, thể thao, di tích lịch sử văn hóa, bảo tàng, cơ sở tôn giáo và cơ sở tín ngưỡng. Nội dung nằm trong hồ sơ dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng chống tác hại thuốc lá đang được Bộ Tư pháp thẩm định.
Tại Điều 11 dự thảo, các địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn không chỉ giới hạn trong nhà mà còn trong phạm vi khuôn viên. Ngoài các nơi đã được quy định như cơ sở y tế, giáo dục, cơ sở chăm sóc và khu vực có nguy cơ cháy nổ cao, dự thảo bổ sung hàng loạt địa điểm công cộng đông người. Danh mục mở rộng gồm chợ, trung tâm thương mại, siêu thị, nhà ga hành khách, bến tàu, bến xe khách, cảng, bến thủy nội địa và bến cảng biển.
Dự luật cũng quy định nơi làm việc trong nhà của cơ quan hành chính nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và các địa điểm công cộng đều thuộc diện cấm hút thuốc lá hoàn toàn. Phương tiện giao thông công cộng tiếp tục bị cấm tuyệt đối.
Theo quy định hiện hành, trường cao đẳng, đại học và học viện chưa thuộc nhóm cấm hút thuốc hoàn toàn. Cơ quan soạn thảo cho rằng môi trường học đường có đông học sinh, sinh viên ở độ tuổi dễ bị tác động bởi hình ảnh hút thuốc, vì vậy cần siết chặt hơn để bảo vệ sức khỏe và định hướng hành vi.
Người dân đi chùa Viên Giác ở TP HCM dịp đầu năm mới. Ảnh: Quỳnh Trần
Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị chỉ có lệnh cấm tuyệt đối hút thuốc trong mọi không gian công cộng mới bảo vệ con người khỏi khói thuốc thụ động, đồng thời hỗ trợ người hút bỏ thuốc và giảm tỷ lệ hút ở thanh thiếu niên. Bộ Y tế nhấn mạnh khói thuốc thụ động gây hại nghiêm trọng cho người không hút, đặc biệt trong không gian kín như sân bay, nhà ở và nơi có phụ nữ, trẻ em. Việc mở rộng khu vực cấm hút được kỳ vọng giúp giảm bệnh hô hấp, tim mạch và ung thư, đồng thời nâng hình ảnh văn minh tại di tích, cơ sở lưu trú, khu vui chơi và công trình công cộng.
Song song với quy định về địa điểm, cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung điều khoản cấm kinh doanh, vận chuyển, quá cảnh, tàng trữ, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác. Lý do được đưa ra là để bảo đảm thống nhất với các quy định hiện hành của Quốc hội và pháp luật về đầu tư liên quan các sản phẩm gây nghiện, có hại cho sức khỏe.
Theo phân tích của Bộ Y tế, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng chứa nicotine cùng nhiều hóa chất độc hại, gây nghiện và ảnh hưởng xấu đến phổi, tim mạch. Việc cấm toàn diện được cho là giúp giảm phơi nhiễm thụ động, hạn chế nguy cơ lâu dài và góp phần ngăn chặn buôn lậu, tiêu thụ trái phép.
Sau hơn một thập kỷ Luật Phòng chống tác hại thuốc lá có hiệu lực từ năm 2013, tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành có xu hướng giảm. Tỷ lệ hút thuốc lá điếu ở nam giới trưởng thành giảm trung bình khoảng 0,5% mỗi năm, từ 47,4% năm 2010 xuống 38,9% năm 2023. Ở thanh thiếu niên 13-17 tuổi, tỷ lệ này giảm từ 5,36% năm 2013 xuống 2,78% năm 2019.
Tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc thụ động cũng giảm rõ rệt tại nhiều môi trường. Giai đoạn 2010-2024, mức phơi nhiễm tại nhà giảm từ 73,1% xuống 44,9%, nơi làm việc từ 55,9% xuống 22,4% và trên phương tiện giao thông công cộng từ 34,4% xuống 22,9%.
Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc lá điện tử lại tăng nhanh, từ 0,2% năm 2015 lên 3,6% năm 2020 ở người trưởng thành, tập trung chủ yếu nhóm 15-24 tuổi. Ở thanh thiếu niên, tỷ lệ tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023, trong đó nữ 11-18 tuổi khoảng 4,3%. Xu hướng này được đánh giá là thách thức mới đối với công tác phòng, chống tác hại thuốc lá trong giai đoạn hiện nay.