Đề xuất bác sĩ được đặc cách tuyển dụng vào viên chức tại các trạm y tế

Tại nhiều xã vùng sâu, vùng xa, trạm y tế vẫn chỉ có một bác sĩ hoặc thậm chí không có bác sĩ cơ hữu. Máy siêu âm, điện tim được trang bị đã lâu nhưng không ai vận hành; hồ sơ sức khỏe điện tử chưa thể triển khai vì thiếu hạ tầng mạng và nhân lực công nghệ. Người dân vẫn phải vượt hàng chục cây số ra bệnh viện tuyến huyện để khám các bệnh thông thường, làm tăng chi phí và gây quá tải hệ thống.

Thực trạng này được các đại biểu Quốc hội nhấn mạnh tại phiên thảo luận ngày 2/12, coi đó là "điểm nghẽn" lớn nhất cản trở mục tiêu nâng cao năng lực tuyến y tế cơ sở theo tinh thần Nghị quyết 72.

Thiếu bác sĩ, thiếu tiêu chí chuẩn: trạm y tế xã khó hoàn thành nhiệm vụ

Đại biểu Đặng Bích Ngọc (Phú Thọ) cho biết quá trình khảo sát tại các địa phương cho thấy nhiều trạm y tế xã thiếu cả nhân lực lẫn cơ sở vật chất.

"Có những máy móc, thiết bị đã quá cũ, chỉ có mang tính chất hình thức để đảm bảo các tiêu chí theo quy định mà không dùng được, không có bác sĩ sử dụng, do đó rất lãng phí, khó có thể đáp ứng được yêu cầu khám chữa bệnh ban đầu cho người dân", đại biểu nêu. 

Việc dự thảo nghị quyết quy định khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí mỗi năm một lần từ năm 2026 được đánh giá là cần thiết nhưng thiếu tính khả thi nếu không kèm theo lộ trình phù hợp.

Đại biểu đề xuất nhóm ưu tiên trước gồm người dân tộc thiểu số, hộ nghèo, cận nghèo và người yếu thế, đồng thời kéo dài lộ trình tạo lập hồ sơ sức khỏe điện tử để tránh gây áp lực quá lớn cho địa phương.

Một vấn đề khác được đại biểu Trần Thị Nhị Hà (Hà Nội) nêu ra là Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã hiện hành không còn phù hợp vì được ban hành theo mô hình xã cũ, trong khi từ 1/7/2025, tổ chức hành chính cấp xã chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Dự thảo đặt mục tiêu 90% xã đạt chuẩn vào năm 2030 và 95% vào năm 2035, nhưng chưa có bộ tiêu chí cập nhật, khiến mục tiêu thiếu cơ sở.

Đại biểu cho rằng không thể "đặt con số ra rồi mới tìm cách tính hoặc sau khi ban hành lại phải điều chỉnh tiêu chí điều chỉnh thang, đánh giá chỉ để vừa khớp với con số đã đề ra". Đại biểu kiến nghị Bộ Y tế phải sớm ban hành bộ tiêu chí mới, đủ linh hoạt cho hai mô hình trạm y tế cùng tồn tại đến năm 2030.

Thêm vào đó, mục tiêu 100% trạm y tế quản lý một số bệnh không lây nhiễm bị đánh giá là "không phản ánh đúng thực chất", bởi điều này đã được triển khai nhiều năm. Điều cần thiết là tỷ lệ bệnh nhân được điều trị tại tuyến cơ sở, phù hợp khuyến nghị của WHO (80-90% ở các nước phát triển).

Theo đó, đại biểu Hà đề xuất: "Đến năm 2030, 80% bệnh nhân mắc bệnh không lây nhiễm được quản lý tại y tế cơ sở, năm 2035 đạt 90%. Để đạt mục tiêu này, cần triển khai gói sàng lọc cơ bản đi kèm hồ sơ sức khỏe điện tử, tích hợp tất cả dữ liệu khám chữa bệnh để quản lý liên tục và tránh trùng lặp". 

Đề xuất cơ chế phụ cấp thực sự đột phá 

Về nguồn nhân lực tại trạm y tế cơ sở, đại biểu Trần Thị Nhị Hà cho rằng những chính sách trong dự thảo Nghị quyết "chưa thực sự mang tính đột phá để thu hút và giữ chân đội ngũ bác sĩ có trình độ". Bà phân tích, tình trạng thiếu bác sĩ tại tuyến y tế cơ sở đã kéo dài nhiều năm, nhưng các giải pháp hiện hành như đưa bác sĩ trẻ về xã hoặc biệt phái 2-3 năm “chỉ mang tính tạm thời”.

Theo đại biểu, tâm lý bác sĩ khi làm việc trong các mô hình ngắn hạn thường không ổn định, khó chuyên tâm và khó gắn bó lâu dài với địa bàn.

"Nếu không có cơ chế mạnh mẽ, bền vững hơn về thu nhập, điều kiện làm việc và lộ trình phát triển nghề nghiệp, thì rất khó để tuyến y tế cơ sở có được đội ngũ nhân lực đủ về số lượng, mạnh về chất lượng như kỳ vọng", bà nhấn mạnh.

Từ thực tiễn đó, đại biểu Nhị Hà kiến nghị bổ sung hai giải pháp cụ thể. Thứ nhất, đối với bác sĩ từ khu vực ngoài nhà nước được thu hút về công tác tại trạm y tế xã, cần được tính thâm niên và xếp bậc lương tương đương bác sĩ trong khu vực công, đồng thời được đặc cách tuyển dụng vào viên chức mà không phải thi tuyển nếu đã có chứng chỉ hoặc giấy phép hành nghề.

Thứ hai, về phụ cấp ưu đãi nghề, đại biểu đề nghị áp dụng mức 100% cho bác sĩ trực tiếp làm chuyên môn tại trạm y tế xã và cơ sở y tế dự phòng, còn các vị trí chuyên môn khác "ít nhất được hưởng 70%" để tạo động lực, góp phần giữ chân nhân lực chất lượng cao tại tuyến y tế cơ sở.

Còn đại biểu Đặng Bích Ngọc cho rằng trước hết cần có chính sách thu hút nhân lực theo vùng miền, phù hợp đặc thù địa lý và dân cư. Cùng với đó, cần tập trung phát triển đội ngũ nhân lực tại chỗ, đặc biệt là nhân viên y tế là người dân tộc thiểu số, những người có khả năng gắn bó lâu dài và am hiểu cộng đồng.

Đại biểu cũng đề nghị triển khai các chương trình đào tạo đặc thù theo hình thức "cầm tay chỉ việc" cho cán bộ y tế ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời luân phiên bác sĩ tuyến trên xuống hỗ trợ và chuyển giao kỹ thuật cho tuyến xã, giúp nâng cao năng lực chuyên môn và chất lượng dịch vụ.

"Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong tư vấn và khám chữa bệnh từ xa, giúp khắc phục tình trạng thiếu bác sĩ tại chỗ, đồng thời tạo cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế tốt hơn cho người dân ở khu vực khó khăn", đại biểu đề xuất. 

Đại biểu Bích Ngọc nhấn mạnh rằng chỉ khi các giải pháp này được triển khai đồng bộ, toàn diện, liên thông và phù hợp điều kiện từng địa phương, thì mới có thể đạt mục tiêu nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và bảo đảm quyền tiếp cận chăm sóc sức khỏe cho người dân ở mọi vùng miền.