Cần thiết nhưng lo ngại ‘chồng chéo’
Tại dự thảo Nghị định về xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản, đang lấy ý kiến, Bộ Xây dựng đề xuất tổ chức, cá nhân phải cung cấp thông tin sở hữu nhà ở để tích hợp vào hệ thống thông tin quốc gia từ năm 2026.
Trao đổi với PV VietNamNet, Luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật cho hay, đề xuất của Bộ Xây dựng là bước đi cần thiết để hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về nhà ở và thị trường bất động sản, phù hợp với nhiệm vụ được giao tại Luật Nhà ở 2023. Đây là căn cứ pháp lý trực tiếp để Bộ triển khai đồng bộ, hướng tới quản lý minh bạch và hiện đại.
“Nếu thực hiện tốt, việc tích hợp dữ liệu sẽ minh bạch hóa thị trường, hạn chế đầu cơ, giao dịch ‘hai giá’, trốn thuế, đồng thời hỗ trợ quy hoạch, định giá và thu thuế tài sản. Người dân và doanh nghiệp cũng được lợi khi chỉ cần khai một lần, dữ liệu được liên thông và dùng cho nhiều thủ tục hành chính”, ông Bình nói.
Tuy nhiên, rủi ro chính là trùng lặp dữ liệu và tăng gánh nặng hành chính, bởi với thông tin như họ tên, số định danh, địa chỉ, diện tích, tình trạng pháp lý đã có trong cơ sở dữ liệu đất đai, dân cư và thuế. Nếu thiếu cơ chế liên thông, việc yêu cầu khai lại sẽ gây lãng phí và bức xúc.
Vì vậy, theo luật sư Bình, cần ưu tiên kết nối và đồng bộ dữ liệu hiện có, chỉ yêu cầu người dân bổ sung phần thiếu, đồng thời bảo đảm bảo mật thông tin cá nhân. Lộ trình nên chia làm hai giai đoạn: năm 2026 đối soát, chuẩn hóa dữ liệu và cuối năm 2027 hoàn thiện khai báo còn thiếu.
Nếu Bộ Xây dựng yêu cầu kê khai riêng mà không liên thông dữ liệu, sẽ làm tăng gánh nặng hành chính và nguy cơ phân mảnh cơ sở dữ liệu quốc gia. Ảnh: Hoàng Hà
Đồng tình với chủ trương xây dựng cơ sở dữ liệu của Bộ Xây dựng, TS Trần Xuân Lượng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam, cho rằng, việc này đáng lẽ phải triển khai từ lâu.
Song, ông Lượng lưu ý, đề xuất của Bộ Xây dựng trùng lặp với công việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công an đang triển khai trong quá trình xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai.
“Một cơ quan thu thập về dữ liệu đất đai, cơ quan khác lại thu thập dữ liệu về nhà ở. Trong khi đó, bản chất bất động sản bao gồm cả quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà và tài sản gắn liền với đất. Như vậy, Bộ Xây dựng cũng sẽ phải cập nhật cả dữ liệu đất đai. Vô hình chung, một việc ý nghĩa lại dễ trở nên hành chính hóa, gây mất thời gian cho người dân và tạo sự chồng chéo”, ông Lượng nói.
Dẫn kinh nghiệm của Hàn Quốc và Nhật Bản, ông cho biết họ xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia thống nhất về nhà ở và bất động sản, bao gồm cả nhà và đất, giúp công tác quản lý đồng bộ và hiệu quả hơn.
“Nên thành lập một trung tâm dữ liệu quốc gia về nhà và đất, do một cơ quan quản lý. Trung tâm này sẽ quản lý chung dữ liệu về nhà, đất và công trình gắn liền với đất”, ông đề xuất.
Nếu không liên thông, sẽ dẫn đến “nhiều phiên bản sự thật”
Trong khi đó, UBND xã/phường, ngành đất đai cũng vừa yêu cầu người dân cung cấp thông tin về sổ đỏ, luật sư Diệp Năng Bình cho rằng, lo ngại về trùng lặp dữ liệu giữa ngành đất đai, chính quyền cơ sở và Bộ Xây dựng là hoàn toàn có cơ sở.
Người dân đã nhiều lần phải cung cấp thông tin tương tự khi đăng ký đất đai, cấp sổ đỏ hoặc cập nhật biến động sở hữu. Nếu Bộ Xây dựng tiếp tục yêu cầu kê khai riêng từ năm 2026 mà không có cơ chế liên thông dữ liệu, sẽ làm tăng gánh nặng hành chính và nguy cơ phân mảnh cơ sở dữ liệu quốc gia.
Về nguyên tắc “một nguồn - nhiều đích”, dữ liệu định danh cá nhân đã có trong cơ sở dữ liệu dân cư (Bộ Công an), còn thông tin thửa đất, chủ sử dụng nằm trong cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường).
Vì vậy, theo luật sư, Bộ Xây dựng chỉ nên khai thác, tự động đồng bộ các dữ liệu này qua nền tảng chia sẻ dữ liệu quốc gia và chỉ yêu cầu người dân bổ sung các thông tin chi tiết về nhà ở (như loại hình công trình, diện tích sàn, tình trạng pháp lý) chưa có trong các hệ thống khác.
“Thay vì yêu cầu kê khai lại, Bộ Xây dựng nên thiết lập cơ chế kết nối và chia sẻ thông tin liên thông. Cách làm này phù hợp với tinh thần ‘người dân không khai hai lần’ được quy định tại Luật Giao dịch điện tử 2023”, ông Bình nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, ông lo ngại nguy cơ chồng chéo dữ liệu và thiếu thống nhất là hiện hữu nếu các bộ, ngành không đồng bộ hóa hệ thống.
“Nếu mỗi nơi tự xây kho dữ liệu riêng, không liên thông, sẽ dẫn đến 'nhiều phiên bản sự thật' - khi cùng một tài sản nhưng thông tin về diện tích, giá trị hoặc tình trạng pháp lý lại khác nhau giữa các cơ quan. Hệ quả là chính sách định giá đất, đánh thuế tài sản hay quy hoạch đô thị có thể sai lệch, gây lãng phí và giảm niềm tin của người dân”, vị luật sư lưu ý.
Theo ông Bình, giải pháp căn cơ là thiết lập cơ chế liên thông dữ liệu quốc gia, trong đó Bộ Công an đóng vai trò điều phối, ban hành chuẩn dữ liệu mở thống nhất và vận hành nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia. Mỗi bộ chỉ quản lý phần dữ liệu chuyên ngành, còn dữ liệu gốc được đồng bộ thời gian thực theo mã định danh cá nhân và mã tài sản.
Đồng thời, cần ban hành Nghị định về chia sẻ dữ liệu công, quy định rõ trách nhiệm, chế tài và thời hạn cập nhật.
Khi đó, yêu cầu khai báo từ năm 2026 sẽ không gây trùng lặp, mà ngược lại giúp hình thành một “phiên bản dữ liệu thống nhất”, phục vụ hiệu quả việc quản lý, thu thuế và bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp của người dân.