Sáng qua, một chủ doanh nghiệp vận tải ở Hà Nội gửi cho tôi bức ảnh bảng giá cước vừa in, bên dưới là dòng nhắn ngắn: “Nếu dầu còn tăng thêm hai kỳ nữa, chắc phải in lại hết anh ạ”.
Một tờ giấy A4 rất nhỏ, nhưng đằng sau nó là cả chuỗi chi phí từ thùng xe đến quầy hàng siêu thị, rồi đi tiếp vào bữa cơm của các gia đình.
Chỉ trong hơn một tháng, thị trường đã đi qua 11 kỳ điều hành giá, có thời điểm mỗi lít RON95 tiến sát 34.000 đồng, còn dầu diesel gần 40.000 đồng.
Vì thế, việc Chính phủ quyết định tạm ứng 8.000 tỷ đồng từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025 cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu là một lựa chọn điều hành rất rõ ràng: Đứng về phía sự ổn định của đời sống dân sinh và hoạt động sản xuất kinh doanh.
Trong những ngày thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo, điều người dân và doanh nghiệp lo nhất là giá xăng tăng và nhất là hiệu ứng dây chuyền phía sau nó: Cước vận tải tăng, giá nguyên liệu tăng, giá thực phẩm tăng, chi phí logistics tăng,…
Chính ở điểm đó, 8.000 tỷ đồng trở thành một khoảng đỡ cho thị trường, giúp nền kinh tế có thêm thời gian hấp thụ biến động từ bên ngoài mà không phải ngay lập tức chuyển toàn bộ gánh nặng sang vai người dân và doanh nghiệp.
Với doanh nghiệp, đặc biệt là các ngành logistics, sản xuất, bán lẻ, xuất nhập khẩu và chế biến, giá nhiên liệu luôn là một biến số nhạy cảm nhất trong bài toán chi phí. Ảnh: Nguyễn Huế
Có thể thấy rất rõ vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường hiện đại. Khi biến động giá bị chi phối mạnh bởi xung đột địa chính trị, rủi ro đứt gãy nguồn cung, việc chủ động dùng công cụ tài khóa để làm dịu cú sốc là một lựa chọn hợp lý và cần thiết.
Không chỉ dừng ở khoản tạm ứng 8.000 tỷ đồng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, những ngày qua có thể thấy Chính phủ đang triển khai một gói giải pháp tổng lực để chặn đà tăng chi phí nhiên liệu.
Từ việc đưa thuế bảo vệ môi trường về 0 đồng, thuế tiêu thụ đặc biệt về 0% và tạm thời không phải kê khai, tính VAT với xăng dầu, đến quyết định hạ thuế nhập khẩu ưu đãi MFN về 0%, các công cụ thuế, phí gần như đã được dùng đến mức tối đa để san bớt áp lực giá cả cho người dân và doanh nghiệp.
Điều này càng có ý nghĩa khi trước thời điểm điều chỉnh, mỗi lít xăng thực tế đang phải “cõng” tới khoảng 30% thuế, phí và các chi phí định mức. Việc kéo mạnh các sắc thuế về mức 0 trong tình huống đặc biệt vì thế là cách trả lại ngay một phần sức mua cho người dân và doanh nghiệp.
Nếu chỉ riêng việc giảm ba sắc thuế này đã khiến ngân sách giảm thu bình quân khoảng 7.200 tỷ đồng mỗi tháng, thì điều đó càng cho thấy một lựa chọn rất rõ trong điều hành hiện nay: Chấp nhận giảm bớt nguồn thu trước mắt để giữ sức mua xã hội, giữ dòng tiền doanh nghiệp và bảo vệ đà phục hồi sản xuất kinh doanh.
Nói cách khác, đây là lúc Nhà nước phải đứng ra để giữ nhịp thị trường và giúp giảm bớt tác động lên đời sống dân sinh, giữ cho nhịp vận hành của nền kinh tế không bị chao đảo quá lớn.
Điều đáng chú ý là quyết định này càng cho thấy sự chủ động của cơ quan điều hành khi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu hiện hữu vẫn còn hơn 5.600 tỷ đồng nhưng chỉ đủ hỗ trợ khoảng 15 ngày nếu tiếp tục duy trì mức chi như hiện nay, như một quan chức Bộ Công thương nhận định.
Điểm hay của quyết định này là Nhà nước đã chọn dùng phần tăng thu ngân sách của năm trước để bảo vệ ổn định cho năm nay. Nói cách khác, thành quả của tăng trưởng được quay trở lại để bảo vệ chính đời sống thị trường.
Với doanh nghiệp, đặc biệt là các ngành logistics, sản xuất, bán lẻ, xuất nhập khẩu và chế biến, giá nhiên liệu luôn là một biến số nhạy cảm nhất trong bài toán chi phí. Chỉ một đợt tăng mạnh kéo dài vài tuần, nhiều hợp đồng có thể mất hết biên lợi nhuận, nhiều kế hoạch mở rộng phải tạm dừng, thậm chí có doanh nghiệp buộc phải chuyển chi phí sang giá bán.
Với người dân, ý nghĩa của quyết định này còn trực diện hơn. Khi thu nhập bình quân tháng của người lao động mới chỉ vào khoảng 8,4 triệu đồng, dư địa tài chính của rất nhiều gia đình vẫn còn khá mỏng. Mỗi đợt tăng giá xăng dầu vì thế không chỉ là thêm tiền đổ một bình xe máy, mà rất nhanh lan sang giá thực phẩm, cước vận chuyển, tiền ship, giá vé xe và hàng loạt dịch vụ thiết yếu khác.
Vì vậy, việc Nhà nước chủ động can thiệp để làm mềm cú sốc giá đã mang ý nghĩa rất rõ ràng: giữ cho đồng lương vốn còn mỏng của người dân không bị bào đi quá nhanh.
Một quyết định tài khóa tốt không phải lúc nào cũng nằm ở những công trình lớn hay các gói đầu tư hàng chục nghìn tỷ. Đôi khi, giá trị lớn nhất của nó nằm ở chỗ giữ cho một quán ăn nhỏ chưa phải tăng giá suất cơm trưa, giữ cho một chuyến xe hàng liên tỉnh chưa phải cộng thêm phụ phí nhiên liệu, và giữ cho một gia đình lao động chưa phải tính toán lại từng khoản chi thiết yếu chỉ vì giá dầu tăng sốc ở bên kia bán cầu.
Có lẽ đây cũng là một nét rất dễ nhận ra trong cách điều hành của Thủ tướng Phạm Minh Chính: Từ lo một mái nhà cho người dân mất nhà sau bão lũ đến lo giữ giá một bình xăng cho người lao động đi làm mỗi sáng, mạch suy nghĩ vẫn là một - thành quả tăng trưởng phải quay về nơi đời sống cảm nhận được rõ nhất.
Không dừng ở bình ổn giá, những ngày qua Thủ tướng còn trực tiếp điện đàm, gửi công thư tới lãnh đạo nhiều nước để huy động thêm nguồn dầu, đã có 4 triệu thùng dầu từ các đối tác được đưa vào phương án nguồn cung, đồng thời thúc đẩy sớm xây dựng kho dự trữ xăng dầu chiến lược tại Nghi Sơn.
Với nhiều gia đình lao động, người dân cảm nhận vai trò của Nhà nước từ những điều rất cụ thể: một mái nhà không còn dột nát sau mùa mưa bão, một chuyến xe chưa phải tăng giá cước,…
Nếu một khoản tạm ứng ngân sách đúng lúc có thể giữ cho những nhịp sống ấy bớt chao đảo, thì đó là một lựa chọn điều hành mang tinh thần rất Việt Nam: Không để ai bị bỏ lại phía sau trong lúc khó khăn nhất.