Đề xuất trên được ông Nguyễn Hồng Uy, Trưởng nhóm kỹ thuật Tiểu ban Thực phẩm và Dinh dưỡng (EuroCham), nêu tại hội thảo “Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm” tổ chức ngày 6/2.
Nguy cơ ùn tắc thông quan tiếp tục sau ngày 15/4?
Theo ông Uy, cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao việc Chính phủ nhanh chóng ban hành Nghị quyết số 09/2026 tạm ngưng hiệu lực Nghị định số 46/2026 (gọi tắt là Nghị định 46) và Nghị quyết số 66.13/2026 (gọi tắt là Nghị quyết số 66) đến ngày 15/4, qua đó tháo gỡ phần nào áp lực trước mắt do thiếu thời gian chuyển tiếp. Tuy nhiên, các vướng mắc cốt lõi của hai văn bản này vẫn còn.
“Nhiều doanh nghiệp đang lo lắng điều gì sẽ xảy ra sau ngày 15/4. Liệu tình trạng tắc nghẽn thông quan có lặp lại?”, ông Uy đặt vấn đề.
Vị này cho rằng, một trong những bất cập lớn là Nghị định 46 làm gia tăng mạnh mức độ kiểm tra nhà nước gấp nhiều lần từ kiểm hồ sơ sang kiểm hồ sơ kèm lấy mẫu kiểm nghiệm, thậm chí cả nguyên liệu và bao bì. Quy trình cũng bị kéo dài từ 2 cấp lên 3 cấp, trong khi số cơ sở kiểm nghiệm lại giảm.
“Hệ quả chắc chắn là thời gian thông quan tăng mạnh, nguy cơ lớn là ùn tắc thông quan sẽ tiếp tục xảy ra sau 15/4. Với rau quả, thực phẩm tươi sống không thể chờ 9-10 ngày kiểm nghiệm để thông quan, vì kiểm nghiệm xong thì hàng hỏng hết”, ông Uy cảnh báo.
Doanh nghiệp lo lắng tình trạng tắc nghẽn thông quan có lặp lại sau ngày 15/4. Ảnh minh hoạ: Phạm Công
Đáng chú ý, đại diện EuroCham chỉ ra rằng, phần lớn các vụ hàng giả, hàng kém chất lượng thời gian qua không xuất phát từ hàng nhập khẩu, trong khi Nghị định 46 lại siết chặt chủ yếu ở khâu này.
Không chỉ Nghị định 46, Nghị quyết 66 về đăng ký bản công bố sản phẩm cũng bị phản ánh làm phát sinh thêm thủ tục, loại bỏ phòng kiểm nghiệm quốc tế, hồ sơ phức tạp và chồng chéo. Riêng với sữa công thức cho trẻ, đã có Quy chuẩn Việt Nam doanh nghiệp có thể phải xin tới hai giấy phép lưu hành cho cùng một sản phẩm vì vừa theo Nghị quyết 66, vừa theo Nghi định 46.
Bà Nguyễn Thị Hồng Minh, Chủ tịch Hiệp hội Thực phẩm minh bạch (FTA), dẫn trường hợp một lô hàng nhập khẩu từ Ấn Độ đã có đầy đủ chứng nhận hữu cơ và lịch sử xuất khẩu vào Việt Nam, nhưng theo Nghị định 46 vẫn phải xin thêm giấy chứng nhận an toàn thực phẩm (ATTP) do cơ quan nhà nước nước xuất khẩu cấp, đồng thời lấy mẫu kiểm nghiệm tại Việt Nam. Trong khi nhiều phòng kiểm nghiệm chưa có hướng dẫn cụ thể, còn chỉ tiêu kiểm tra theo yêu cầu Bộ Y tế phức tạp và khác với chỉ tiêu kiểm nghiệm của các nước.
“Điều 22a yêu cầu có kết quả kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu, trong khi nhiều nước, như Ấn Độ, không thực hiện thủ tục này. Doanh nghiệp gần như không thể đáp ứng, dẫn tới hàng hóa bị tắc ngay từ cửa khẩu”, bà Minh nói và đặt câu hỏi: Việt Nam có cấp giấy kết quả kiểm tra cho từng lô hàng xuất khẩu không?
Kiến nghị sửa Luật ATTP trước, tăng hậu kiểm
Tại hội thảo, nhiều hiệp hội, doanh nghiệp cho rằng việc tạm ngưng áp dụng Nghị định 46 và Nghị quyết số 66 đến 15/4 chỉ là giải pháp tình thế để giảm áp lực trước mắt cho doanh nghiệp và cơ quan thực thi.
Ông Huỳnh Quang Tuấn, đại diện Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam (AmCham), kiến nghị cho phép sử dụng các chứng nhận quốc tế như HACCP, ISO 22000, IFS, FSSC 22000… thay cho giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP. Đồng thời gia hạn thực thi Nghị định 46 đến 1/6 và duy trì cơ chế kiểm tra hiện hành trong giai đoạn chuyển tiếp.
Bà Lý Kim Chi, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM, đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát, sửa đổi một cách căn cơ cả Nghị định 46 và Nghị quyết 66, chứ không chỉ điều chỉnh kỹ thuật hoặc tiếp tục gia hạn.
Về dài hạn, hiệp hội cho rằng cần ưu tiên đẩy nhanh việc xây dựng Luật ATTP và xây dựng hệ thống nghị định hướng dẫn đồng bộ, ổn định. “Nếu khung luật gốc chưa hoàn thiện mà các quy định dưới luật liên tục thay đổi mạnh thì mỗi lần điều chỉnh sẽ lại tạo ra một đợt xáo trộn mới cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý”, bà Chi nhấn mạnh.
Theo đại diện EuroCham, hiện Luật ATTP đang được sửa đổi, kế hoạch đưa ra Quốc hội phê duyệt trong tháng 5/2026, sau đó sẽ có Nghị định hướng dẫn. Như vậy Nghị định 46 và Nghị quyết 66 nếu có hiệu lực từ 15/4 thì chỉ còn có hiệu lực trong vài tháng nữa.
“Khi văn bản pháp luật thay đổi nhanh trong thời gian ngắn như vậy thì đây là một yếu tố gây rối loạn kinh doanh rất lớn”, ông Uy nhìn nhận và kiến nghị sửa Luật ATTP trước, sau đó ban hành ngay nghị định hướng dẫn. Trong thời gian chờ luật mới, nên bãi bỏ Nghị định 46 và Nghị quyết 66 do chỉ có hiệu lực vài tháng, tiếp tục áp dụng Nghị định 15 và tăng cường hậu kiểm.
Theo ông Uy, việc sửa đổi Luật ATTP và ban hành nghị định sắp tới cần bám sát tinh thần Nghị quyết 68/NQ-TW tập trung vào quản lý rủi ro, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm theo mức độ rủi ro, cải cách thủ tục hành chính; chỉ đưa ra các thủ tục mới khi chứng minh được hiệu quả trong cải thiện ATTP và không làm đứt gãy sản xuất, kinh doanh, được tham vấn đánh giá tác động đầy đủ.