Theo điều 155, Bộ Luật tố tụng hình sự năm 2015, có 9 trường hợp chỉ khởi tố khi có yêu cầu của bị hại. Ngoài ra, các trường hợp khác, cơ quan chức năng có thẩm quyền có thể khởi tố hình sự vụ án nếu đủ căn cứ.
| Độc giả Mùa A Khu (xã Phiêng Bang, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La) gửi câu hỏi: Ngày 10/3/2025, căn nhà của tôi bị một nhóm đối tượng lạ mặt đột nhập và phá hủy. Toàn bộ căn nhà và đồ đạc bên trong đã bị mất hoặc không thể sử dụng, ước tính tổng giá trị tài sản khoảng 200 triệu đồng. Tôi đã trình báo sự việc tới Công an xã Phiêng Bang. Trong trường hợp cơ quan chức năng điều tra sự việc và phát hiện có dấu hiệu hình sự, có thể khởi tố vụ án mà không cần yêu cầu của tôi hay không? |
Viện KH-CS&PL trả lời câu hỏi này như sau:
Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) 2015 quy định trong một số trường hợp đặc biệt, để đảm bảo lợi ích của bị hại mà cơ quan có thẩm quyền không tự quyết định việc khởi tố vụ án mà sẽ thực hiện theo nguyện vọng và mong muốn của bị hại.
Theo Điều 155 BLTTHS năm 2015 quy định 09 trường hợp chỉ được khởi tố vụ án hình sự khi có yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện của bị hại là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất hoặc đã chết. Bao gồm:
- Phạm tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (khoản 1 Điều 134 BLHS 2015).
- Phạm tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh (khoản 1 Điều 135 BLHS 2015).
- Phạm tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội (khoản 1 Điều 136 BLHS 2015).
- Phạm tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác (khoản 1 Điều 138 BLHS 2015).
- Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính (khoản 1 Điều 139 BLHS).
- Phạm tội hiếp dâm (khoản 1 Điều 141 BLHS 2015).
- Phạm tội cưỡng dâm (khoản 1 Điều 143 BLHS 2015).
- Phạm tội làm nhục người khác (khoản 1 Điều 155 BLHS 2015).
-Phạm tội vu khống (khoản 1 Điều 156 BLHS 2015).
Đối với một trong chín trường hợp nói trên trên, khi người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu thì vụ án phải được đình chỉ, trừ trường hợp có căn cứ xác định người đã yêu cầu rút yêu cầu khởi tố trái với ý muốn của họ do bị ép buộc, cưỡng bức thì tuy người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu, cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án vẫn tiếp tục tiến hành tố tụng đối với vụ án. Ngoài ra, khi bị hại hoặc người đại diện của bị hại đã rút yêu cầu khởi tố thì không có quyền yêu cầu lại, trừ trường hợp rút yêu cầu do bị ép buộc, cưỡng bức.
Với trường hợp cụ thể của ông Mùa A Khu nói trên, việc bị một nhóm đối tượng đập phá, phá hủy tài sản và nhà cửa (nếu có) không nằm trong 09 trường hợp chỉ khởi tố khi có yêu cầu của bị hại được quy định tại Điều 155, BLTTHS 2015. Vì vậy, trong trường hợp cơ quan chức năng nhận được thông tin và tiến hành xác minh, điều tra, nếu nhận thấy dấu hiệu vi phạm hình sự, cơ quan chức năng có thể khởi tố hình sự vụ án mà không cần yêu cầu từ phía bị hại.