Chủ tịch Quốc hội: Thực hiện nghiêm quy trình lập pháp, chống lợi ích nhóm

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, xây dựng pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, thường xuyên của Quốc hội.

Những sáng kiến lập pháp chưa từng có tiền lệ

Theo Chủ tịch Quốc hội, lần đầu tiên diễn đàn xây dựng pháp luật được tổ chức cùng với việc tổng kết công tác nhiệm kỳ của Quốc hội khóa 15. Đây là dịp để đánh giá khách quan, toàn diện công tác lập pháp của Quốc hội, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật.

Đánh giá về công tác xây dựng pháp luật, ông cho biết, trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa 15 có nhiều đổi mới, phát huy vai trò “đi trước một bước về thể chế”, khẳng định vị trí trung tâm của Quốc hội trong việc hoàn thiện thể chế.

Quốc hội đã sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 2013 với tỷ lệ 100% đại biểu có mặt biểu quyết tán thành. Đây là minh chứng sinh động cho việc Quốc hội thể chế hóa kịp thời chủ trương đúng đắn của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước.

Quốc hội đã xem xét, thông qua số lượng rất lớn các luật, nghị quyết, với nhiều quyết sách mang tính lịch sử, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh, đối ngoại, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Đặc biệt, tại 4 kỳ họp cuối nhiệm kỳ, Quốc hội thể hiện rõ nét tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật; ứng dụng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo. Các luật chỉ quy định những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, giao quyền chủ động, linh hoạt cho Chính phủ trong tổ chức thực hiện luật; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền.

Tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội đã thông qua 18 luật; tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội sửa đổi Hiến pháp và thông qua 34 luật, dự kiến kỳ họp thứ 10 sẽ thông qua 49 luật.

Ông Trần Thanh Mẫn nêu rõ, Quốc hội đã linh hoạt, phản ứng kịp thời với những tình huống mới, quyết định những vấn đề khó, phức tạp thực tiễn cuộc sống đặt ra như các cơ chế, chính sách phòng, chống dịch Covid-19, cho phép Chính phủ ban hành nghị quyết điều chỉnh quy định khác luật trong một số trường hợp đặc biệt…

"Đây là những sáng kiến lập pháp chưa từng có tiền lệ, thể hiện tinh thần Quốc hội luôn đồng hành thực chất cùng Chính phủ và hệ thống chính trị", Chủ tịch Quốc hội chia sẻ.

Từ tư duy “tiền kiểm”, “an toàn tuyệt đối” sang chủ động chấp nhận rủi ro có kiểm soát

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội cũng nhìn nhận trong công tác lập pháp còn có một số khó khăn, hạn chế như việc hoàn thiện thể chế chưa hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn. Quy định trong một số luật chưa thực sự thích ứng nhanh với bối cảnh hội nhập quốc tế; một số quy định pháp luật còn thiếu đồng bộ, khả thi, tính dự báo chưa cao.

Chủ tịch Quốc hội khẳng định, công tác xây dựng pháp luật phải được phối hợp chặt chẽ từ hai phía. Nếu cơ quan trình chuẩn bị từ sớm, từ xa, chuẩn bị kỹ hồ sơ trình cho cơ quan thẩm tra là Hội đồng Dân tộc và các ủy ban để trình Ủy ban Thường vụ, sau đó trình Quốc hội thì chất lượng luật sẽ được nâng lên.

"Luật chúng ta có rồi, nhưng đòi hỏi phải ban hành nghị định sớm, nghị định có rồi phải ban hành thông tư. Khi luật, nghị định, thông tư có thì việc quán triệt, học tập trong cán bộ và nhân dân là rất cần thiết, để làm sao mỗi cán bộ, mỗi người dân đều sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật. Đây là vấn đề quan trọng nhất mà chúng ta phải tiếp tục triển khai trong thời gian tới...", Chủ tịch Quốc hội nêu.

Chủ tịch Quốc hội mong muốn diễn đàn đề xuất các giải pháp khắc phục những khó khăn, hạn chế trong công tác xây dựng pháp luật.

Trong đó, ông gợi mở về việc thực hiện có hiệu quả nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; thực hiện nghiêm quy trình lập pháp, kiên quyết phòng, chống tiêu cực, lợi ích nhóm.

Ngoài ra, ông đề nghị tiếp tục thực hiện yêu cầu đổi mới tư duy trong công tác xây dựng pháp luật, đưa thể chế pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, động lực phát triển đất nước, xác định xây dựng pháp luật là “đột phá của đột phá”.

Trình bày báo cáo đề dẫn, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho rằng, lập pháp cần chuyển từ tư duy “tiền kiểm”, “an toàn tuyệt đối” sang chủ động chấp nhận rủi ro có kiểm soát, mở rộng không gian cho đổi mới sáng tạo. 

Các vấn đề mới then chốt như dữ liệu và tài sản số, trí tuệ nhân tạo, thị trường carbon, đổi mới sáng tạo cần được luật hóa.

Trong việc vận hành đồng bộ, hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, ông khẳng định việc phân quyền, phân cấp cần được tiếp tục đẩy mạnh, nhưng phải thiết kế các cơ chế hậu kiểm và giám sát hiệu quả.

Kỷ nguyên mới mở ra nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng tạo ra không ít thách thức. Công tác lập pháp sẽ phải tiếp tục được chú trọng để bảo đảm và bảo vệ hữu hiệu quyền riêng tư trên môi trường mạng, quyền tiếp cận dịch vụ số, quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân...

Ông Tùng cũng lưu ý, công tác xây dựng pháp luật cần được tiếp tục rà soát để hoàn thiện, bảo đảm sự minh bạch trong các khâu của quy trình xây dựng, ban hành văn bản, tránh việc để xảy ra các sơ hở, tiêu cực và cơ chế xin - cho; tăng cường giám sát, kiểm tra việc thực thi pháp luật và nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản tham nhũng, bảo đảm răn đe thực chất.