Hà Nội, thành phố tôi sinh ra và lớn lên, đôi khi mang đến những cảm xúc đối lập mạnh mẽ. Mặc dù yêu mến mảnh đất này, nhưng tôi phải thừa nhận một sự thật: trong nhiều năm, văn hóa tham gia giao thông của một bộ phận người dân Thủ đô đã bộc lộ những hạn chế, khiến chúng ta bị nhận xét là thiếu kỷ luật so với nhiều địa phương khác trên cả nước.
Nếu nhìn nhận thẳng thắn, chúng ta từng chứng kiến những thói quen khó chấp nhận như hội chứng "vội vàng ba giây", khi nhiều người sẵn sàng dừng đèn đỏ 60 giây nhưng đến 3 giây cuối cùng lại chồm xe qua vạch dừng một cách vô ý thức.
Hành vi này không chỉ là vi phạm pháp luật mà còn thể hiện sự thiếu tôn trọng kỷ luật chung. Thậm chí nhiều người, khi đèn chưa chuyển xanh, vẫn bấm còi thúc giục người dừng xe phía trước, gây ra sự ồn ào và hỗn loạn không cần thiết. Bên cạnh đó, sự thiếu ý thức bảo vệ an toàn cũng rất đáng quan ngại; việc không đội mũ bảo hiểm hoặc đội sai quy cách vẫn diễn ra, xuất phát từ suy nghĩ chủ quan, thậm chí là muốn thể hiện "cái tôi" cá nhân, dù pháp luật đã quy định rõ ràng.
Người tham gia giao thông ở Hà Nội chấp hành hiệu lệnh đèn tại một nút giao (Ảnh: Hải Long).
Đặc biệt, trong bối cảnh giao thông ùn tắc, việc một số người thiếu ý thức di chuyển sang làn ngược chiều để "điền vào chỗ trống" đã biến họ từ người tham gia giao thông thành nguyên nhân chính gây ra tắc nghẽn, làm đình trệ toàn bộ dòng phương tiện.
Ký ức về chuyến đi Đà Nẵng mười mấy năm trước luôn là một sự tự vấn cá nhân sâu sắc. Dù đã 1 giờ sáng, khi đường phố yên tĩnh, người dân Đà Nẵng vẫn kiên nhẫn dừng xe trước đèn đỏ. Sự nghiêm túc đó khiến những người đến từ Hà Nội như tôi, dù tự nhận thức được việc vượt đèn đỏ là sai, vẫn cảm thấy bất ngờ và ngượng nghịu. Kỷ niệm hài hước về việc đồng nghiệp của tôi đã vượt đèn đỏ và trở thành "minh chứng" duy nhất cho hành vi thiếu chuẩn mực đêm hôm đó càng cho thấy một điều: văn hóa giao thông không phải là đặc điểm địa phương, mà là sự lựa chọn cá nhân. Dù ở đâu, hành vi chuẩn mực hay sai phạm đều do ý thức của mỗi người quyết định.
Sau những năm tháng chứng kiến sự bát nháo, việc nhìn thấy hình ảnh người dân Hà Nội xếp hàng thẳng tắp chờ đèn đỏ, tuân thủ nghiêm túc vạch dừng, thực sự là một khoảnh khắc xúc động và đầy hy vọng. Sự thay đổi tích cực này không đến một cách ngẫu nhiên. Nó là kết quả của nỗ lực chung từ các cấp quản lý và sự ứng dụng hiệu quả của công nghệ, mà cụ thể là sự xuất hiện của hệ thống camera ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), tạo ra một kỷ luật thép buộc mọi người phải điều chỉnh hành vi.
Theo Phòng CSGT Công an Hà Nội, tính đến ngày 21/12, sau 7 ngày vận hành, hệ thống 1.837 camera AI tại 195 nút giao thông trọng điểm trên địa bàn thành phố đã phát hiện 1.020 trường hợp vi phạm, chủ yếu là vượt đèn đỏ với 626 trường hợp, không đội mũ bảo hiểm có 361 trường hợp.
Công an TP Hà Nội đã tổ chức đánh giá hiệu quả tại nhiều nút giao trên các trục đường chính như Trần Phú, Trần Hưng Đạo, Phố Huế, Hai Bà Trưng, Nguyễn Thái Học, Giải Phóng – Trường Chinh… Qua đó, cùng với hiệu quả điều hành giao thông, lực lượng chức năng đã ghi nhận thực tế cho thấy ý thức chấp hành pháp luật giao thông của người tham gia giao thông có chuyển biến tích cực. Người điều khiển phương tiện chấp hành nghiêm hiệu lệnh đèn tín hiệu, dừng xe đúng vạch, hạn chế tình trạng vượt đèn đỏ, dừng đỗ tùy tiện.
Có lẽ câu nói "vật chất quyết định ý thức" đã được chứng minh rõ rệt: khi sự vi phạm bị xử lý một cách công bằng, nhanh chóng và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi cá nhân (như bị phạt nguội), ý thức tuân thủ pháp luật và giữ gìn trật tự an toàn giao thông của cộng đồng sẽ được nâng cao một cách đáng kể.
Chúng ta có quyền hy vọng rằng sự can thiệp của công nghệ sẽ là bước đệm vững chắc, giúp Hà Nội không chỉ là một trung tâm văn hóa mà còn là một thành phố điển hình về văn minh, kỷ cương trong giao thông.
Hy vọng cái sự "kỳ diệu" này không chỉ là nhất thời mà sẽ trở thành nét văn hóa mới của người dân Thủ đô chúng ta!
Tác giả: Ông Lê Trung Hiếu là Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội.